Pasa Ortodoks Ethiopia, èjhâlasaghi: arè saban minggu bân pasa mosem

Berrâ arè saban taon pasa Ortodoks Ethiopia?

Tradisi Grèja Ortodoks Tewahedo Ethiopia netebbhâghi kerra-kerra 180 arè pasa saban taon kaangghuy umat biasa, bân semma' ka 250 arè kaangghuy biarawan, biarawati bân imam, manèrot sumber grèja. Angka jarèya ècapo' dhuwâ' macem pasa: pasa saban minggu è arè Rebbu bân Jum'at, bân sajumlah pasa mosem sè asambung bân penanggalan grèja, sè paleng abit bisa semma' dhuwâ' bulân.

Arèya bânnya' manèrot ukuran sabâgiyan rajâ tradisi Kristen, bân mabâdâ pengaruh nyata ka odi' saban arè è Ethiopia: apa sè èmasak è bengko, apa sè èbâdâaghi è menu rèstoran, bân arè apa sè èpèlè kaluarga kaangghuy pernikahan otabâ ngakan rajâ.

Ca-oca' kaangghuy pasa è bhâsa Amharik panèka tsom. Sampèyan bâkal nangalè è menu, è ca-oca' akadhi ye-tsom (pasa, dâddhi sèfat kaangghuy masakan), bân è nama sabâgiyan rajâ pasa è bâbâ, sè biasana molaè kalabân Tsome- laju apa sè èpèngèngè.

Arè apa sè èpasaè saban minggu?

Rebbu bân Jum'at, saban minggu, sapanjhâng taon, kalabân sèttong pangecualian: sèket arè saamponna Fasika (Paskah Ortodoks Ethiopia), pas pasa saban minggu èpèrèng polana bhâgiyân dhâri perayaan Paskah. È taon 2026, Fasika dhâteng è tanggal 12 April, dâddhi masa pèrèn jarèya kerra-kerra dhâri tengnga April sampè' awal Juni.

• Rebbu èpasaè polana tradisi grèja nganggep arè jarèya arè Sanhedrin mutossaghi alaban Isa.
• Jum'at èpasaè kaangghuy ngèngetè panyalèbhân.
• È lowar masa pèrèn saamponna Paskah, dhuwâ' arè pasa saban minggu jarèya terros abâli tanpa pangecualian, bidhâ bân sabâgiyan pasa mosem sè tanggalla aobâ saban taon.

Apa sè ta' olle èkakan salama pasa Ortodoks Ethiopia?

È arè pasa, aturanna gampang: ta' olle dhâghing, sossowan, tellor bân mantega. È bhâsa diet Barat, arèya diet vegan salama pasa — sadhâjâ asalla dhâri tetanèman.

Bâkto panèka lapisan kapèng dhuwâ', bân arèya sè biasana èlopaè tamoy. Pasa sè ketat artèna ta' ngakan apa-apa sampè' jam 3 soré, laju ngakan sakalè è soré otabâ malem. Sabâgiyan orèng apasa kalabân cara jarèya è saban arè pasa; bânnya' sè laèn ghun njhâgâ larangan kakanan tanpa larangan bâkto, otabâ ajhâlânè sabâgiyan pasa kalabân ketat bân sè laèn lebbi longgar. Sabâgiyan orèng sè taat kèya nyèngkèrè alkohol salama masa pasa.

Pasa mosem: Prapaskah, Adven bân sè laèn

Salaèn pola Rebbu-Jum'at saban minggu, grèja netebbhâghi bârâmpa pasa sè lebbi abit bân andi' tanggal. Sumber-sumber rada abidhâ parkara jumlah arè bân tanggal molaèna, polana sabâgiyan èsambungngaghi ka penanggalan Ethiopia sè tetep bân sè laèn aobâ norok Fasika, tapè gâmbhârân umumma padâ:

• Abiy Tsom (Prapaskah Rajâ, kèya èsebbhut Tsome Hudade): pasa sè paleng abit, kerra-kerra 55 sampè' 56 arè sabellunna Fasika, èsusun dhâri tello' bhâgiyân sè lebbi pèndhe' sè asambung.
• Tsome Nebiyat (Adven, kèya èsebbhut Pasa Para Nabi otabâ Tsome Gahad): kerra-kerra 40 arè, dhâri ahir November sampè' awal Januari bân marè è arè Natal Ethiopia (Gena, 7 Januari).
• Pasa Para Rasul (Tsome Hawaryat): molaè arè Sennèn saamponna Pentakosta sampè' 26 otabâ 29 Juni, dâddhi abitta abidhâ saban taon — dhâri kerra-kerra 10 sampè' lebbi dhâri 40 arè tergantung bilâ Fasika dhâteng.
• Filseta (Pasa Pengangkatan Maryam): 15 arè, dhâri 7 sampè' 21 Agustus — artèna pasa rèya ghi' ajhâlân satèya è bulân rèya.
• Tsome Nenewe (Pasa Niniwe): ghun 3 arè, Sennèn sampè' Rebbu, kerra-kerra tello' minggu sabellunna Prapaskah Rajâ molaè.
• Gahad: pasa sèttong arè è malem Natal bân malem Epifani.

Arapa ta' sadhâjâ masakan sayur èanggep kakanan pasa?

Arèya rincèan sè mabhingung semma' sadhâjâ orèng sè ta' tombu abhâreng tradisi rèya. Kowa bisa èghâbây sakabbhiyân dhâri kacang lentil, kacang arès otabâ sayur bân ghi' ta' èanggep kakanan pasa, polana sèttong bahan: niter kibbeh, mantega sè èbhârsèaghi bân èmasak abhâreng rempah — jhâi, bâbâng potè, besobela (kemangi suci), klabât, kapolaga, kayu manis bân laènna — sè dâddhi dasar bânnya' masakan Ethiopia saban arè.

Polana niter kibbeh panèka mantega, apa bhâi sè èmasak ngangghuy jarèya èanggep sossowan, titik, maskè saberrâ bhâi sayur è dâlem panci. Kaangghuy aghâbây masakan sè padâ dâddhi cocok kaangghuy pasa, tokang masak ngobâ ka mènya' tetanèman, kadhâng versi kalabân rempah sè èsebbhut yeqimem zeyet, sè èghâbây padâ akadhi niter kibbeh tapè ngangghuy mènya' sayur, banne mantega.

Shiro: sèttong nama, dhuwâ' masakan sè abidhâ ongghu

Shiro — kowa dhâri tepong kacang arès otabâ kacang koro — panèka contona sè paleng jhâlas. Dasarra vegan dhâri asalla, sè pas dâddhi alasan arapa shiro dâddhi masakan pasa sè paleng èpèlè. Tapè nama sè padâ è menu bisa artèna versi sè èmasak ngangghuy niter kibbeh, sè banne kakanan pasa, otabâ versi sè èmasak ngangghuy mènya', sè kakanan pasa. Bâdâ kèya versi sè ètambâ dhâghing, sè èsebbhut bozena shiro. Tello' masakan, sèttong nama, bân bidhâna ta' katon kajhâbhâna sampèyan atanya otabâ la tao dâporra.

1. Shiro sè èmasak ngangghuy niter kibbeh (mantega) — banne masakan pasa.
2. Shiro sè èmasak ngangghuy mènya', kadhâng ècap ye-tsom (pasa) shiro — vegan bân cocok kaangghuy pasa.
3. Bozena shiro, sè ètambâ dhâghing — banne masakan pasa, banne vegetarian.

Saberrâ ketat orèng sabhenderra njhâgâ pasa?

Abidhâ ongghu. Ajhârân grèja ngoca' sadhâjâ orèng sè omorra lebbi dhâri kerra-kerra pètto' taon èharep apasa, tapè è kanyataanna katta'atan abidhâ, dhâri pamimpin grèja bân umat sè lebbi towa otabâ lebbi taat sè njhâgâ penanggalan lengkap — ècapo' aturan ngakan ghun è soré — sampè' orèng sè ghun apasa è Prapaskah, ghun è arè Rebbu bân Jum'at, otabâ ta' apasa sakalè.

Tempat kèya penting: peneliti bân sumber grèja padâ nyebbhut pasa biasana èjhâgâ lebbi ketat è sabâgiyan komunitas dhisa bân dhâtaran tèngghi katèmbhâng è sabâgiyan kottha Addis Ababa, sè lebbi longgar. Ta' bâdâ sèttong cara sè bhender kaangghuy ngoca' bâremma sèttong orèng Kristen Ortodoks Ethiopia apasa — tergantung orèngnga, kaluargana, bân sarèng tergantung pasana.

Prapaskah Rajâ dhibi' panèka contona sè bhâghus parkara bâremma sèttong pasa bisa alapis. Sumber-sumber ajhâlasaghi pasa rèya èsusun dhâri tello' bhâgiyân sè lebbi pèndhe' sè asambung: masa 8 arè sè èsebbhut Tsome Hirkal, masa 40 arè sè èsebbhut Tsome Arba (ngèngetè 40 arè Isa apasa è ara-ara), bân masa ahir 7 arè, Tsome Himamat, salama Minggu Suci sampè' Fasika.

Arapa arèya penting mon sampèyan akennalan bân orèng Ethiopia

Mon sampèyan ngobrol otabâ atemmo orèng Ethiopia — ècapo' lèbât aplikasi akadhi Amarbis — pasa bisa mabâdâ pengaruh ka hal-hal biasa: rèstoran apa sè cocok kaangghuy kencan è arè Rebbu, apa video call èlakonè sabellunna otabâ saamponna jam 3 soré è masa Prapaskah, otabâ arapa kompolan kaluarga è bulân Agustus apusat ka Filseta. Sadhâjâ jarèya ta' parlo ngèra-ngèra kapercaya'an pribadi sapa bhâi. Arèya ghun konteks fakta sè aguna kaangghuy sèttong nagara sè kerra-kerra 44% pendudukna Ortodoks Ethiopia, bân penanggalan pasana katon dâlem odi' saban arè bân budhâjâ kakanan, maskè ta' sadhâjâ orèng njhâgâ kalabân ketat.