Lakkoofsa Gowwoomsaa Jaalalaa Bara 2025: Balaan Guddachaa Jiru
Lakkoofsota Yeroo Ammaa Sodaachisoo
- Akka Barclays jedhutti, gowwoomsaan jaalalaa jalqaba bara 2025 keessa 20% dabaleera
- Miidhamtoonni Ameerikaa bara 2022 keessa gowwoomsaa jaalalaatiin $1.3 biiliyoona dhabuu gabaasaniiru (FTC)
- Giddugaleessa dhabamsiisa nama tokkoo: $4,400 (tokko tokkoon isaanii kanaa caalaa baay'ee dhaba)
- Bara 2022 keessa namoonni 70,000 ta'an gowwoomsaa jaalalaa gabaasaniiru (FTC)
- Namoota gowwoomsaa jaalalaatiin maallaqa dhaban keessaa 40% kan ta'an, gowwoomsaan kun miidiyaa hawaasaa irraa akka jalqabe dubbataniiru (FTC)
- Teeknooloojiin AI gowwoomsaa adda baasuu ulfaataa godheera
- Kiripitoo kaarrensii fi ergaa maallaqaa baankii (wire) dhabamsiisa gabaafame keessaa 60% ol ta'a (FTC)
- Weebsaayitoonni jaalalaa idil-addunyaa baay'inaan filatamaa jiru
Eenyutu Filatama?
- Umurii: Umurii hundumaa, garuu ga'eessonni giddu-galeessa umurii baay'ee salphaatti miidhamu
- Barnoota: Namoonni baratan yeroo baay'ee filatamu
- Amala: Namoota hawwii haaraa barbaadan, yeroo yaadaa malee murteessan fi amala itti qabamuu qaban
- Haala jireenyaa: Namoota dhiyeenya gaa'ila addaan baasan, hiriyyaa gaa'ilaa du'aan dhabanii yookaan kophummaan dhukkubsatan
- Fayyadamtoota: Namni weebsaayitii jaalalaa, miidiyaa hawaasaa yookaan toora ogummaa irratti jiru kamiyyuu
- Namoota jaalala idil-addunyaa barbaadan: Walitti dhufeenya aadaa garaagaraa barbaadan
Gosoota Gowwoomsaa Jaalalaa Idil-addunyaa Baay'ee Beekaman
Gowwoomsaa Loltummaa/Ergama Biyya Alaa
- Biyya alaatti ergameera jedha
- "Nageenya" jedhee viidiyoon haasa'uu hin danda'u
- Waraqaa hayyama bahuuf maallaqa barbaada
- Qunnamtiin isaa murtaa'aadha jedha
- Suuraa loltoota hatame fayyadama
Gowwoomsaa Imala Hojii
- Hojjetaa boolla zayita biyya alaa jedha
- Injiniyera pirojektii idil-addunyaa irratti hojjatu jedha
- Doktora ergama namoomaa irratti hojjatu jedha
- "Rakkoo ariifachiisaa" jedhee maallaqa barbaada
- Biyya alaa keessatti qabameera jedha
Gowwoomsaa Dhaalaa
- Dhaalli guddaan dhiyeenya ni dhufa jedha
- Kaffaltii seeraatiif maallaqa barbaada
- Maallaqni yeroo dabarfame badhaadhina waliin qooddanna jedha
- Maatii badhaadhaa du'e qaba jedha
- Badhaadhina gara fuulduraa waliin argannu abdachiisa
Gowwoomsaa Invastimantii Kiripitoo
- Carraa invastimantii "addaa" jedha
- Beekumsa iccitii qaba jedha
- Daldala bu'aa qabu sobaa agarsiisa
- Bu'aa mirkanaa'e abdachiisa
- Jalqaba jaalalaan amantaa ijaara
Mallattoowwan Balaa: Gowwoomsitoota Jaalalaa Akkamitti Adda Baasuu
Mallattoowwan Balaa Profaayilii fi Haasaa
- Suuraa baay'ee mijaa'aa: Suuraa sadarkaa ogummaa, bifa moodeela fakkaatu
- Suuraa xiqqoo: Suuraa 1-2 qofa, dabalataa qooduu hin barbaadu
- Ergaa waliigalaa: Deebii garagalchanii maxxansaman kan wal hin simne
- Seerluga hamaa: Barnoota yookaan lammummaa dubbate waliin hin simu
- Saffisaan ol aanuu: Guyyoota yookaan torbaanota keessatti "Si jaalladha" jechuu
- Waamicha viidiyoo irraa baqa: Viidiyoodhaan haasa'uuf yeroo hundaa sababa qaba
- Oduu wal hin simne: Yeroon darbuun bal'inni isaa jijjiirama
- Waltajjii irraa saffisaan ba'a: Battalumatti gara WhatsApp/Telegram jijjiiramuu barbaada
Mallattoowwan Balaa Maallaqaa - Gonkumaa Hin Dagatinaa
- Maallaqa gaafachuu: Gargaarsa maallaqaa kamiyyuu gaafachuu
- Haala ariifachiisaa: Rakkoo tasaa maallaqa battalaa barbaadu
- Maallaqa imalaa gaafachuu: Si bira dhufuuf maallaqa barbaada
- Carraa invastimantii: Gabaabaan badhaadhuu "ariifachiisaa" jedhu
- Kaardii kennaa gaafachuu: iTunes, Amazon yookaan kaardii kennaa biraa gaafata
- Ergaa maallaqaa (wire transfer): Western Union, MoneyGram
- Kiripitoo gaafachuu: Bitcoin yookaan kiripitoo biraa "invastimantii"
- Akkaawuntii baankii argachuu: Odeeffannoo baankii gaafata
Nama Dhugaa Ta'uu Isaa Weebsaayitoota Jaalala Idil-addunyaa Irratti Akkamitti Mirkaneessuu
Tarkaanfiiwwan Mirkaneessaa Hojii Qaban
- Suuraa duubatti barbaaduu: Suuraa isaanii Google Images yookaan TinEye irratti olkaa'aa
- Battalumatti viidiyoon waamaa: Namoonni dhugaa guyyoota muraasa keessatti viidiyoon haasa'uu danda'u
- Suuraa addaa gaafadhaa: Mallattoo maqaa/guyyaa keessan qabatee
- Miidiyaa hawaasaa ilaalaa: Facebook, LinkedIn, Instagram irratti barbaadaa
- Maqaa isaanii Google irratti barbaadaa: Namoonni dhugaa toora irratti bifa tokko ni qabu
- Bakka jiraatan mirkaneessaa: Mallattoo bakkaa, haala qilleensaa, oduu irratti gaafadhaa
- Oduu isaanii ilaalaa: Haasaa gidduu odeeffannoon wal simu
- Gaaffii ulfaataa gaafadhaa: Aadaa, hojii, maatii isaanii irratti
Meeshaalee Teeknooloojii Mirkaneessuuf
- Google Reverse Image Search: Suuraa dachaa ta'e ilaaluuf olkaa'aa
- TinEye: Qorannoo suuraa duubatti kan biraa
- Spokeo/BeenVerified: Tajaajila qorannoo seenaa
- Social Catfish: Jaalalaaf qorannoo duubatti adda ta'e
- WhatsApp Web: Lakkoofsi bilbilaa bakka jiraataniin wal simuu isaa ilaalaa
- LinkedIn: Mirkaneessa ogummaa
- Google Maps: Ibsa bakkaa isaanii Street View'n mirkaneessaa
Tooftaalee Gowwoomsaa Waltajjii Murtaa'eef
Gowwoomsaa Jaalalaa Miidiyaa Hawaasaa
- Namoota gowwoomsaa jaalalaatiin maallaqa dhaban keessaa 40% kan ta'an, gowwoomsaan kun miidiyaa hawaasaa irraa akka jalqabe dubbataniiru (FTC)
- Gowwoomsitoonni hiriyyoota waliinii irratti hundaa'anii isin hiriyyaa godhatu
- Postii keessan qoratanii karaa isin filatu tooftaa baasu
- Yeroo baay'ee imaltuu yookaan loltuu ta'uu isaanii dubbatu
- Haasaa saffisaan ergaa dhuunfaatti oofu
- Odeeffannoo ummataa keessanii fayyadamanii akka isin beekan fakkaatu
Tooftaalee Appii Jaalalaa Murtaa'oo
- Tinder/Bumble: Suuraa baay'ee bareedaa, gaaffii wal-simuu battalaa
- Weebsaayitoota idil-addunyaa: Lammiilee biyya alaa Ameerikaanota barbaadan ta'uu dubbatu
- Appii umurii murtaa'eef: Namoota dhiyeenya gaa'ila addaan baasan yookaan hiriyyaa gaa'ilaa dhabdan filatu
- Weebsaayitoota jaalalaa amantii: Amantii fayyadamanii saffisaan amantaa ijaaru
- Weebsaayitoota ogummaa: Hojii sadarkaa ol aanaa sobaa kaa'anii tasgabbaa'aa fakkaatu
Of Eegumsa: Tooftaalee Ittisaa
Gochaalee Ogummaa Jaalalaa
- Nama ijaan hin argine gonkumaa maallaqa hin ergiinaa
- Weebsaayitoota jaalalaa idil-addunyaa amanamoo mirkaneessa qabanitti fayyadamaa
- Jalqabarratti haasaa keessan waltajjii keessatti qabaa
- Walitti dhufeenya toora keessanii hiriyyaa/maatii keessanitti himaa
- Wanti dogoggora fakkaate yoo jiraate miira keessan amanaa
- Maaltoota gowwoomsaa beekaman yeroo yerootti qoradhaa
- Haasaa maallaqaa irratti daangaa dhuunfaa kaa'aa
- Miira keessaniin utuu hin makamin dura eenyummaa isaanii mirkaneessaa
Gorsa Eegumsa Dhuunfaa
- Weebsaayitoota jaalalaa irratti imeelii adda fayyadamaa
- Jalqabarratti maqaa guutuu, teessuma yookaan bakka hojii hin qooduu
- Suuraa odeeffannoo eenyummaa agarsiisu irratti of eeggannoo godhaa
- Battalumatti profaayilii miidiyaa hawaasaa hin hidhinaa
- Bilbila dhuunfaa isin irra lakkoofsa Google Voice fayyadamaa
- Haasaa jalqabaa keessatti odeeffannoo dhuunfaa gadi qabaa
- Qindaa'ina dhuunfaa akkaawuntii miidiyaa hawaasaa keessan hundumaa ilaalaa
Yoo Gowwoomfamtan Maal Gochuu Qabdu
Tarkaanfii Battalaa
- Qunnamtii gowwoomsaa waliin battalumatti dhaabaa
- Hundumaa galmeessaa: Screenshot, ergaa, galmee maallaqaa
- Weebsaayitii jaalalaatti gabaasaa: Fayyadamtoota kaan eeguuf gargaaraa
- Baankii keessan quunnamaa: Maallaqa erguu yookaan odeeffannoo akkaawuntii qooduu keessan yoo ta'e
- Gabaasa poolisii galchaa: Galmee gowwoomsaa seera qabeessa uumaa
- FBI IC3 tti gabaasaa: Giddu-galeessa Gabaasa Yakka Interneetii
- FTC tti gabaasaa: Koominshinii Daldala Federaalaa, eegumsa fayyadamaa
- Dhaabbilee kiriidiitii quunnamaa: Odeeffannoo eenyummaa yoo qooddan
Madda Deebi'ee Fayyuuf
- FBI Internet Crime Complaint Center (IC3): ic3.gov
- FTC Consumer Sentinel: reportfraud.ftc.gov
- SCARS (Society of Citizens Against Relationship Scams): Garee deeggarsaa
- Garee deeggarsaa gowwoomsaa jaalalaa: Hawaasa toora irratti miidhamtootaaf
- Gorsa maallaqaa: Dhabama maallaqaa booda deebi'anii ijaaruuf gargaarsa
- Madda yaalii sammuu: Miidhaa miiraa furuuf
- Gorsa seeraa: Mirgaa fi filannoo hubachuuf
Gowwoomsaa Booda Jaalala Idil-addunyaa Nageenyaan Deebi'anii Jalqabuu
Amantaa Nageenyaan Deebi'anii Ijaaruu
- Jaalala irra deebi'anii utuu hin seenin dura miirri keessan akka fayyu yeroo kennaa
- Waltajjiiwwan jaalalaa tarsiimoo nageenyaa jabaa qaban fayyadamaa
- Itti gaafatamummaaf, muuxannoo keessan hiriyyoota amanamoo waliin qooddadhaa
- Namoota haaraa wal-simattaniif ulaagaa mirkaneessaa cimaa kaa'aa
- Ogeessa yaalii sammuu miidhaa gowwoomsaa jaalalaa beeku waliin hojjechuu yaadaa
- Jaalala idil-addunyaa dura jaalala naannoo keessanii jalqabaa
- Muuxannoo warra biroo irraa baruuf garee deeggarsaa makamaa
- Miira keessan caalaatti salphaatti amanaa
Jaalala Idil-addunyaa Dhugaa: Dhugaan Akkamitti Fakkaata
Mallattoowwan Fedhii Idil-addunyaa Dhugaa
- Viidiyoon yeroo hundaa fi salphaatti waama
- Miidiyaa hawaasaa mirkanaa'uu danda'u qaba
- Viidiyoon hiriyyaa/maatii isaa isiniif beeksisa
- Maallaqa yookaan gargaarsa maallaqaa gonkumaa hin gaafatu
- Odeeffannoo mirkanaa'uu danda'u qooda
- Jireenya fi aadaa keessan dhugumaan gaafata
- Guddina walitti dhufeenyaaf obsa qaba
- Karoora wal-argii ifa ta'e baasa
- Haasaa fi oduu isaa keessatti kallattii qabaata
- Daangaa fi sagantaa keessan ni kabaja