Songon dia tutu sipanganon Etiopia lumobi sian doro wat?
Godang halak di ruar Etiopia holan mananda sada sipanganon: doro wat, gulai manuk na dilompa di berbere (campuran rempah na marlada) jala dilehon dohot tolor na dilompa pihet. Sipanganon na tutu do i, biasana holan lao ulaon na tartontu, alai holan sada pintu do i tu masakan na lam bolon.
Masakan Etiopia marpusat tu injera, roti na rata sian teff na difermentasi na dipakke songon piring jala songon sendok, dohot tu wat — hata umum lao gulai, na adong lusinan versina: juhut, lentil, sayur, na marrempah, na ngali. Di sakaliling ni sipanganon i adong hasomalan na mambentuk songon dia dipangan: mangan sian piring na sarupa marhite tangan siamun, dohot gursha, tingki sasahalak pamasuk sada suap sipanganon langsung tu pamangan ni halak na asing. Di ginjang ni sude i adong kalender puasa agama na mambahen masakan vegan gabe bagian na biasa ganup ari ni masakan i, dohot parbedaan daerah na marhaitan tu godang bangso dohot hata di Etiopia.
Panuntun on mambahas bagian ni sipanganon Etiopia na jotjot so tarboto halak na baru: aha do tutu injera, aha lapatan ni gursha, sipanganon dia na denggan tandaon lumobi sian doro wat, dohot songon dia sipanganon marasing manurut daerah.
Aha do injera, jala boasa lam ringkot sian sipanganon aha pe?
Injera ima roti na rata na lambok, songon spons, jala saotik asom na dibahen sian teff, sada eme-eme na metmet situtu na tubu di dolok-dolok Etiopia. Teff ndang marisi gluten sian mulana jala gizi na pihet situtu lao sada biji-bijian: barita taringot isi ni teff mandok proteinna hira-hira 9,4–13,3%, dohot zat besi, kalsium, seng, dohot magnesium na lam godang.
Injera tradisional dibahen marhite mangampurhon tepung teff dohot aek dohot ersho, ragi na disimpan sian adonan na parjolo (sarupa dohot ragi sourdough). Adonan i mangalami fermentasi parjolo hira-hira 30 sahat tu 72 jam, dung i fermentasi paduahon na lam pondok hira-hira dua jam dung sabagian adonan na dilompa, na margoar absit, diaduk muse tu bagasan. Fermentasi na leleng i do na mambahen injera asom jala marlubang-lubang na metmet di ginjangna, na jotjot disebut 'mata', na mangurupi roti i manghisap kuah.
Injera ndada lauk tambaan. Ido dasar ni sipanganon i: wat dituang langsung tu ginjang ni sada lambar na bolon, dohot potongan na digulung dilehon di lambungna. Halak na mangan manggotap injera na di toru jala mamakesa lao manjangkup gulai, gabe roti i gabe piring jala gabe sendok sahaligus.
Ndang marisi gluten, alai pareso campuranna
Ala ndang marisi gluten teff, injera na holan sian tepung teff boi lao halak na manghindari gluten. Alai di praktikna, godang resep restoran dohot diaspora mangampurhon gandum, barli, manang tepung na asing lao manggodangi adonan manang mangubah teksturna — gabe denggan do sungkunon molo ringkot tu ho versi na holan sian teff.
Aha do gursha?
Gursha ima hasomalan manggotap sada potong injera, mambungkus sada suap gulai, jala pamasukhon langsung tu pamangan ni halak na asing marhite tangan. Hasomalan sosial na umum do on, ndada parange ni haholongan — masa do i di antara keluarga, dongan, dongan karejo, dohot sipamasa dohot tamu di parmanganan rap, jala boi dilehon tu halak na baru ditandai sarupa dohot tu halak na nunga leleng ditandai.
Adong etikana: halak na manjalo gursha diharaphon manjalo sipanganon i tanpa marsitiopan pamanganna dohot jari ni na mangalehon, jala pamadabuhon sipanganon i dianggap so pistar. Sada gursha sambing jotjot dianggap so sempurna manang ndang marpasu, gabe jotjot diulahi parange i.
Hasomalan on marhaitan tu umpama na mandok halak na mangan sian piring na sarupa ndang marsipaotoan, jala jotjot dipatorang songon cara patuduhon panjaloon, hajonohon, manang pangargaan di tingki i — lam jonok tu marsihaholongan ni dongan sian ritual na resmi.
- Dilehon keluarga, dongan, dongan karejo, manang sipamasa — ndang holan di sada hubungan
- Biasana masa di parmanganan rap sian piring bolon na sarupa
- Na manjalo manjalo suap i tanpa marsitiopan pamangan dohot tangan
- Jotjot diulahi sahurang-hurangna sahali, ala sada gursha sambing boi dianggap ndang marpasu
- Dianggap tanda ni hahangatan, hasangapon, manang panjaloon di tingki i
Songon dia halak Etiopia tutu mangan — tangan, piring na sarupa, dohot adat?
Sipanganon biasana dipangan marhite tangan siamun. Tangan hambirang manurut hasomalan dihindari lao mangan manang mangalehon sipanganon, nang pe mamakke nadua tangan boi do.
Sipanganon jotjot dilehon di sada piring bolon na sarupa, ndada piring sasahalak: injera di toru, ragam wat dituang di ginjang marbagi-bagi, jala sude na di meja mangan langsung sian piring na di tonga i, manggotap injera jala mamakesa lao mambuat sipanganon, ndada mamakke garpu manang piso.
Parhorasan marisi haporseaon sandiri. Manolak sipanganon na dilehon jotjot dianggap so sopan, jala mangan di jolo ni halak tanpa mangalehon tu nasida dianggap so marpanghargaan. Sipamasa jotjot mangalehon parjolo tu tamu manang mangalehon gursha songon tanda ni panjaloon, jala tinggal di meja dung mangan — ndada hatop laho — dianggap adat na denggan.
- Mangan jala mangalehon sipanganon marhite tangan siamun
- Parsiaphon ma piring bolon na sarupa, ndada piring sasahalak, di godang inganan
- Jalo ma sipanganon na dilehon, unang manolak langsung
- Unang mangan di jolo ni halak tanpa mangalehon tu nasida
- Dengke jotjot dilehon tu tamu na so tangkas pola manganna, ala tetap ummaroa di aturan puasa Kristen Ortodoks
Sipanganon dia na denggan tandaon lumobi sian doro wat?
Doro wat holan sada wat sian na godang. On ma opat na asing na tongtong taida, sian parmanganan keluarga ganup ari sahat tu menu restoran.
Shiro
Gulai na dibahen sian kacang arab manang kacang babi na dituttung, dilompa dohot minak na marrempah manang mantega na ias sahat tu gabe pihet jala lambok. Ido sada sian sipanganon na paling biasa di Etiopia — murah, mambahen bosur, sude sian suansuanan, jala dipangan di sude agama dohot tingkat ekonomi, ndada holan di tingki puasa.
Tibs
Juhut na dihusip manang dilompa hatop — biasana juhut lombu manang biri-biri — dilompa hatop dohot bawang, bawang putih, lada, dohot rempah songon berbere, tambai niter kibbeh (mantega na ias na marrempah). Tibs boi sian na dilompa hatop di api na balga sahat tu versi gulai na lam lambat, jala jotjot dipesan lao parayaan manang molo mangan di ruar.
Misir wat
Lentil na rara na dilompa di kuah na mardasar berbere sahat tu lambok jala pihet. Vegan sude do i, gabe sada sian sipanganon standar na dilehon di ari puasa Ortodoks Etiopia, rap dohot shiro.
Gomen
Bulung sawi (collard) na dihusip dohot bawang putih, pege, dohot bawang. Biasana lam ngali sian wat na marrempah di sakalilingna, jala jotjot dilehon songon pangalambok di piring na sarupa, manang rap dohot kitfo.
Aha do kitfo, jala boasa marhaitan tu halak Gurage?
Kitfo ima juhut lombu na dicincang, manurut hasomalan dilehon mentah manang saotik dipalas, dicampur dohot mitmita (campuran rempah na mardasar lada) dohot niter kibbeh (mantega na ias na marisi bulung-bulungan). Goarna ro sian hata na marlapatan 'manotak na metmet' manang 'mancincang'. Sipanganon on ro sian halak Gurage di selatan-tonga Etiopia jala marhaitan jonok tu masakan Gurage, ndada tu masakan Etiopia sacara umum.
Lao ise pe na mabiar mangan juhut lombu na mentah, adong pilihan na biasa na margoar kitfo leb leb, na saotik dilompa, ndada mentah. Kitfo biasana dilehon dohot ayibe, keju na imbaru jala ngali, manang dohot gomen. Di jabu ni halak Gurage manurut hasomalan dipadomu dohot kocho, roti na rata sian enset — suansuanan 'pisang palsu' — ndada injera, na lam biasa di inganan na asing di Etiopia.
Kitfo taida di parayaan, tarlumobi Meskel, ari raya na mangingot Dapot ni Hayu Silang na Tutu.
Molo parjolo hali ho mangusahahon
Bentuk tradisional ni kitfo ima mentah, gabe denggan do mangan i di inganan na tarboto denggan mangurus juhut mentah, manang pangido ma versi leb leb (saotik dilompa) molo ndang lomo rohamu mangan na mentah.
Songon dia puasa agama mambentuk sipanganon vegan Etiopia?
Gareja Ortodoks Tewahedo Etiopia, lembaga agama na paling bolon di negara i, mangihuthon kalender puasa na lobar. Ganup Rabu dohot Jumat di bagasan sataon ima ari puasa (dohot deba pangecualian di sakaliling ni ari raya na bolon), jala Puasa Bolon — na margoar Abiy Tsom — mardalan 55 ari na so marsipaputus andorang so Paskah, lam leleng sian Puasa 40 ari di tradisi Kristen Barat.
Di ari puasa, ruas na pihet manghindari juhut, susu, dohot tolor, jala na lam pihet ndang mangan manang minum sahat tu hira-hira jam 3 botari, dung i sahali mangan. Sumber marasing taringot bilangan ari puasa sataon na tutu — sada hitungan mandok sahat tu 180 ari na ingkon lao ruas biasa jala sahat tu 252 lao pandita, alai perkiraan na asing hira-hira 208 — alai manurut hitungan aha pe, bagian na bolon do i sian kalender.
Kalender i ima alasan na bolon umbahen masakan Etiopia marisi repertoar vegan na bagas situtu. Misir wat, shiro, atakilt wat (kol, wortel, dohot kantang), gomen, dohot azifa (salad lentil) ima sipanganon na tubu songon sipanganon ari puasa jala nuaeng dipangan saluhut taon ni halak Etiopia na marpuasa dohot na so marpuasa, ndang dianggap kategori 'diet' na asing.
Songon dia sipanganon Etiopia marasing manurut daerah?
Etiopia ima inganan ni lobi sian 80 suku bangso, jala sipanganon marasing manurut daerah dohot komunitas di cara na jotjot so taida di restoran di luar negeri, na menuna jotjot mardasar tu sipanganon na marhaitan tu Amhara dohot Addis Ababa.
- Tigray, di utara: gulai juhut lombu, biri-biri, manang lentil na pihet berbere dohot mitmita, dohot gaya injera lokal na asing
- Amhara: inganan ni sipanganon na paling tarboto di luar negeri, songon doro wat, kitfo, dohot gomen, mardasar injera teff
- Oromia: doro wat dohot shiro jotjot taida, biasana mardasar bahan na imbaru jala sian inganan i
- Daerah Gurage di Daerah Bangso-Bangso Selatan: inganan ni kitfo, na kocho (roti enset) jotjot mangganti injera
- Afar, di timur: sipanganon na ummaroa lao daerah parmahan na milas jala marsik, songon zigni (gulai juhut na pihet) dohot dabo kolo (sipanganon metmet na marrempah)
Versi 'sipanganon Etiopia' na paling taida di ruar negara i jotjot holan masakan Amhara dohot Addis Ababa. Aha na tutu dilehon di jabu marasing manurut daerah, agama, dohot latar belakang keluarga.
Boasa ringkot sude on molo marsitandaan ho dohot halak Etiopia
Sipanganon jotjot taringot hatop di parsaoran parjolo, jala ido cara na alami lao manungkun sungkun-sungkun na tutu, ndada na umum: aha na dilompa di jabu, manang ro sian daerah manang keluarga na tartontu do sada sipanganon, aha na dilehon di ari raya songon Meskel manang Timkat. Mamboto na adong sada masakan na sempurna lumobi sian doro wat mangalehon tu ho na tangkas lao dihaporluhon.
Di Amarbis, parsaoran dohot match na marhaitan tu Etiopia jotjot taringot detail songon on — sipanganon daerah, resep keluarga, songon dia tutu sipanganon di ari puasa. Na metmet do on, alai ido parbedaan ni sungkun-sungkun na patuduhon na diparhatihon ho dohot sungkun-sungkun na marhenti di sada sipanganon na nunga tarboto sude halak.