Say ayuno na Ethiopian Orthodox, inpaliwawa: saray agew balang semana tan saray ayuno ed panaon

Pigaran agew ed sakey ya taon so sakop na ayuno na Ethiopian Orthodox?

Unong ed tradisyon na Ethiopian Orthodox Tewahedo Church, walay arum-arum ed 180 ya agew na ayuno ed sakey ya taon para ed saray layko, tan asingger ed 250 para ed saray monghe, madre tan pari, unong ed saray pinanlapuan na simbaan. Sakop na sayan bilang so duaran klase na ayuno: say ayuno balang semana ed Miercoles tan Biernes, tan saray ayuno ed panaon ya nakasabit ed kalendaryo na simbaan, ya say sankaandukeyan et asingger ya duaran bulan.

Dakel itan no ikompara ed kaslakan ya tradisyon na Kristiano, tan peteg ya ipapasen to so inagew-agew ya bilay ed Ethiopia: antoy lutoen ed abong, antoy ipasen na saray restawran ed menu, tan antoran agew so nayarin pilien na pamilya pian manplano na kasal odino baleg ya pangan.

Say salita para ed ayuno ed Amharic et tsom. Nanengneng mo itan ed saray menu, ed saray salita singa ye-tsom (para ed ayuno, bilang adhetibo na ulam), tan ed ngaran na kaslakan ya ayuno ed leksab, ya kaslakan et mangigapo ed Tsome- ya sumpalan na antoy nanonotan.

Antoran agew so ayunoan balang semana?

Miercoles tan Biernes, balang semana, ed interon taon, ya walay sakey labat ya eksepsyon: say limampulon agew kayari na Fasika (Pasko na Pangabangon na Ethiopian Orthodox), no kapigan ya ekalen so ayuno balang semana bilang kabiangan na selebrasyon. Ed 2026, say Fasika et ed Abril 12, kanian say pantunda et manlapu ed kapetegan na Abril anggad gapo na Hunyo.

• Ayunoan so Miercoles lapud unong ed tradisyon na simbaan, sayan so agew ya nandesisyon so Sanhedrin ya kontraen si Jesus.
• Ayunoan so Biernes pian nanonotan so pamakos ed krus.
• Labas ed pantunda kayari na Pasko na Pangabangon, ontatawir so duaran agew na ayuno balang semana ya anggapoy eksepsyon, ag singa saray arum ya ayuno ed panaon ya ontalibeng so petsa da balang taon.

Antoy ag nayarin kanen legan na ayuno na Ethiopian Orthodox?

Ed agew na ayuno, simple so ganggan: anggapoy karne, anggapoy gatas, anggapoy iknol, tan anggapoy mantekilya. Ed salita na diyeta ed Kanluran, vegan ya diyeta itan legan na ayuno — amin et manlapu ed tanaman.

Say oras so komaduan kabiangan, tan sayan so kaslakan ya ag naamtaan na saray bisita. Say mahigpit ya pangunor et ag mangan anggad alas 3 na ngarem, insan mangan na sakey labat ya pangan ed ngarem odino labi. Walay arum ya man-ayuno ya ontan ed balang agew na ayuno; dakel so arum ya unoren labat so ganggan ed kanen ya ag unoren so ganggan ed oras, odino unoren ya mahigpit so arum ya ayuno tan ag ya mahigpit so arum. Walay arum ya ag ominum na alak legan na panaon na ayuno.

Saray ayuno ed panaon: Kuaresma, Adbiyento, tan saray arum

Labas ed ayuno ed Miercoles tan Biernes balang semana, walay pigaran mas andukey ya ayuno ya walaan na petsa ya ipapasen na simbaan. Daiset ya nansasananey so saray pinanlapuan ed bilang na agew tan petsa na pangigapo, lapud say arum et nakasabit ed nakapirmin kalendaryo na Ethiopia tan say arum et ontalibeng unong ed Fasika, balet pareho so kaslakan ya itsura:

• Abiy Tsom (Baleg ya Kuaresma, tatawagen met ya Tsome Hudade): say sankaandukeyan ya ayuno, arum-arum ed 55 anggad 56 agew antis na Fasika, ya ginawa manlapu ed talora ya mas melag ya kabiangan ya nansasumpal.
• Tsome Nebiyat (Adbiyento, tatawagen met ya Ayuno na saray Propeta odino Tsome Gahad): arum-arum ed 40 agew, manlapu ed kaunoran na Nobyembre anggad gapo na Enero tan ompatunda ed Pasko na Ethiopia (Gena, Enero 7).
• Say Ayuno na saray Apostoles (Tsome Hawaryat): ongapo ed Lunes kayari na Pentekostes anggad Hunyo 26 odino 29, kanian nansasananey so kaandukey to balang taon — manlapu ed arum-arum ed 10 anggad mas dakel ni ed 40 agew unong no kapigan so Fasika.
• Filseta (say Ayuno na Pangiyakar ed Langit ed si Maria): 15 agew, manlapu ed Agosto 7 anggad 21 — kanian ompapasa itan natan ed sayan bulan.
• Tsome Nenewe (say Ayuno na Nineveh): talora labat ya agew, Lunes anggad Miercoles, arum-arum ed talora ya semana antis ya ongapo so Baleg ya Kuaresma.
• Gahad: ayuno ya sakey labat ya agew ed bisperas na Pasko tan Epipanya.

Akin ya ag amin ya ulam ya nateng et kanen na ayuno?

Saya so detalye ya pakalingoan na asingger ya amin ya ag pinmaway ed sayan kultura. Say sinabawan et nayarin ginawa labat ed lentil, chickpea odino nateng balet ag ni kanen na ayuno, lapud sakey ya sangkap: say niter kibbeh, mantekilya ya pinalinis tan inluto ya kaiba na rekado — luya, bawang, besobela (santon basil), fenugreek, cardamom, kanela tan arum ni — ya basiha na kaslakan ya inagew-agew ya panagluto ed Ethiopia.

Lapud mantekilya so niter kibbeh, antokaman ya inluto ed sikato et walaan na gatas, anggapoy duaruwa, anggan pigaran nateng so walad kaldero. Pian ag-ayuno so pareho ya ulam, usaren na saray manluluto so mantika na tanaman, a minsan sakey ya bersyon ya walaan na rekado ya tatawagen ya yeqimem zeyet, ya ginawa ya singa niter kibbeh balet mantika na nateng imbes ya mantekilya.

Shiro: sakey ya ngaran, duaran nansasananey ya ulam

Say shiro — sinabawan ya ginawa ed arina na chickpea odino broad bean — so sankalinewan ya alimbawa. Vegan so basiha to, tan sayan so peteg ya rason no akin ya sikato so lawas ya pilian ya kanen na ayuno. Balet say pareho ya ngaran ed menu et nayarin bersyon ya inluto ed niter kibbeh, ya ag kanen na ayuno, odino bersyon ya inluto ed mantika, ya kanen na ayuno. Walay met bersyon ya walaan na karne, tatawagen ya bozena shiro. Talora ya ulam, sakey ya ngaran, tan ag nanengneng so nansasananey no ag mo itepet odino ag mo amta la so kusina.

1. Shiro ya inluto ed niter kibbeh (mantekilya) — ag kanen na ayuno.
2. Shiro ya inluto ed mantika, a minsan walaan na label ya ye-tsom (ayuno) shiro — vegan tan angay ed ayuno.
3. Bozena shiro, ya walaan na karne — ag kanen na ayuno, ag vegetarian.

Panon kahigpit ya unoren na saray totoo?

Maong ya nansasananey. Ibabangat na simbaan ya amin ya mas matua ed arum-arum ed pitoran taon et nepeg ya unoren so saray ayuno, balet ed peteg ya bilay, nansasananey so pangunor manlapu ed saray pari tan saray matua odino mas debuton layko ya unoren so kompleton kalendaryo — kaibay say ganggan ya mangan labat ed ngarem — anggad saray totoo ya man-ayuno labat ed Kuaresma, labat ed Miercoles tan Biernes, odino ag ni anggan kapigan.

Importante met so lugar: ibabaga na saray mananaliksik tan saray pinanlapuan na simbaan ya mas mahigpit so pangunor ed ayuno ed arum ya komunidad ed baryo tan ed katageyan nen ed arum ya kabiangan na siudad na Addis Ababa, iner ya mas kaslakan so pagbaliwala. Anggapoy sakey labat ya tuloy ya paraan pian ilarawan no panon ya man-ayuno so sakey ya Kristiano na Ethiopian Orthodox — nakasabit itan ed too, ed pamilya, tan kaslakan ed mismon ayuno.

Say Baleg ya Kuaresma et maabig ya alimbawa no panon ya say sakey ya ayuno et walaan na pigaran kabiangan. Ilalarawan na saray pinanlapuan ya ginawa itan manlapu ed talora ya mas melag ya kabiangan ya nansasumpal: walo ya agew ya tatawagen ya Tsome Hirkal, 40 agew ya tatawagen ya Tsome Arba (ya mangipanonot ed 40 agew ya inayunoan nen Jesus ed disierto), tan say kaunoran ya pitoran agew, Tsome Himamat, ya sakop so Semana Santa anggad Fasika.

Akin ya importante itan no ka-kabat mo so sakey ya taga-Ethiopia

No ka-mensahe odino sasabaten mo so sakey ya taga-Ethiopia — kaibay ed app singa Amarbis — nayarin ipapasen na ayuno so saray kaslakan ya bengatla: antoy angay ya restawran para ed date ed Miercoles, no say video call et antis odino kayari na alas 3 na ngarem legan na Kuaresma, odino akin ya say pantitipon na pamilya ed Agosto et nakasentro ed Filseta. Anggapo ed saratan so kaukolan ya ulaen so personal ya paniniwala na siopaman. Simple labat itan ya makatulong tan peteg ya konteksto para ed sakey ya bansa ya arum-arum ed 44% na populasyon et Ethiopian Orthodox, tan iner ya say kalendaryo na ayuno et nanengneng ya kabiangan na inagew-agew ya bilay tan kultura na kanen, anggan unoren to odino ag na sakey ya too ya mahigpit.