Kakaun sin Ethiopia Labi pa sin Doro Wat

Biya' diin in bunnal kakaun sin Ethiopia labi pa sin doro wat?

In kadakulan sin tau ha guwa' sin Ethiopia hambuuk sadja in kakaun kakilala nila: doro wat, sabaw manuk hiluto' ha berbere (hilu sin rampa makusug in lara') iban hiyatag iban itlug linaga'. Bunnal ini kakaun, karaniwan para ha manga liyu hinabu, sagawa' hambuuk lawang sadja ini pa labi dakula' kakaun.

In pagluto' sin Ethiopia nasentru ha injera, tinapay mahigpis gikan teff pinaasum ginagamit biya' plato iban kutsara, iban ha wat — karaniwan bissara para ha sabaw, iban mataud klasi: sapi', lentil, gulay, mapasu', mahinay. Libut sin yan manga kakaun awn manga adat amu in magpuas ha paagi' mangaun: mangaun ha hambuuk plato iban kamut kanawan, iban gursha, diin in hambuuk tau magbutang sin kakaun magtūy ha baba' sin kaibanan niya. Ha taas sin katān yan awn kalindaryu puasa sin agama amu in nakahinang sin pagluto' vegan karaniwan bahagi' sin kakaun kada adlaw, iban pagkaliyu sin rihiyun nasambung ha mataud bangsa iban bahasa sin Ethiopia.

Ini giya pasal manga bahagi' sin kakaun sin Ethiopia di' karaniwan kakilala sin manga bag-u: unu in bunnal injera, unu in maksud sin gursha, unu manga kakaun in kaingatan labi pa sin doro wat, iban biya' diin in kakaun liyu-liyu kada rihiyun.

Unu in injera, iban mayta' labi ini mahalga' sin bisan unu kakaun?

In injera tinapay mahigpis, malumu, biya' espongha, iban diki' maasum hinang gikan teff, diki' tuud biji gikan ha bukid sin Ethiopia. In teff way gluten iban mataud sustansya para ha biji: in manga sulat pasal teff magsabi' in protina niya hampit 9.4–13.3%, iban labi mataud iron, calcium, zinc, iban magnesium.

In tradisyunal injera hinang pinaagi' sin paghilu sin arina teff iban tubig iban ersho, pampaasum hitagu' gikan ha nakauna hinang (parihu sin pampaasum sin sourdough). In masa paasumun hampit 30 sampay 72 oras, ampa' labi mahabu' ikaduwa pagpaasum hampit duwa oras lumabay hiluan balik in bahagi' sin masa hiluto' in ngān absit. Amu ini malugay pagpaasum in makahatag sin injera sin asum niya iban sin manga diki' lungag ha taas, pagngānun 'mata', amu in makatabang ha tinapay sumupsup sin sabaw.

In injera bukun dugang sadja. Amu ini in pundasyun sin kakaun: in manga wat ibutang magtūy ha taas sin dakula' injera, iban awn dugang linulun injera ha kiyugan. In manga mangaun gumutu' sin injera ha ubus iban gamitun magsiduk sin sabaw, hangkan in tinapay amu in plato iban kutsara magdungan.

Unu in gursha?

In gursha amu in adat paggutu' sin injera, pagputus niya ha hambuuk subu' sabaw, iban pagbutang magtūy ha baba' sin kaibanan tau pinaagi' sin kamut. Karaniwan adat ini sin katilingban, bukun tanda' sin lasa sadja — mahinabu ini ha tunga' sin pamiliya, bagay, kaibanan ha hinang, iban tag-bay iban bisita ha kakaun magdungan, iban makajari ihatag ha tau bag-u mu kakilala biya' da ha tau malugay mu na kakilala.

Awn addat niya: in tau magtayma' sin gursha subay kumawa' sin kakaun way pagdasig sin baba' niya ha tudlu' sin naghatag, iban in pagkahulug sin kakaun kaisipan way kaingat. In hambuuk gursha sadja sumagawa' kaisipan di' tapus atawa malas, hangkan masunsun in hinang ini balik-balikun.

In adat nasambung ha bissara amu in manga tau mangaun ha hambuuk plato di' magbudju' ha hambuuk-hambuuk, iban masunsun hisasabi' biya' paagi' pagpakita' sin pagtayma', pagkasuuk, atawa pagdaya' ha waktu yan — labi biya' sin pag-akap sin magbagay sin pormal adat.

• Hiyatag sin pamiliya, bagay, kaibanan ha hinang, atawa tag-bay — bukun lamang para ha hambuuk klasi pagkasambung
• Karaniwan mahinabu ha kakaun magdungan ha hambuuk dakula' plato
• In magtayma' kumawa' sin subu' way pagdasig sin baba' ha kamut
• Masunsun balik-balikun bisan hambuuk kali', sabab in hambuuk gursha sadja makajari kaisipan malas
• Tanda' ini sin kalasahan, addat, atawa pagtayma' ha waktu yan

Biya' diin bunnal mangaun in manga tau Ethiopia — kamut, plato magdungan, iban addat?

In kakaun karaniwan kaunun iban kamut kanawan. In kamut biyang tradisyunal di' gamitun mangaun atawa magdā kakaun, sagawa' makajari in duwa kamut.

In kakaun masunsun ihatag ha hambuuk dakula' plato magdungan, bukun kaniya-kaniya plato: in injera ha ubus, in manga wat ibutang ha taas kaniya-kaniya bahagi', iban in katān ha lamisahan mangaun magtūy gikan ha yan plato ha tunga', maggutu' sin injera iban gamitun kumawa' sin kakaun, bukun tinidur atawa lading.

In pagsampay bisita may sarili hiyagad. In di' pagtayma' sin kakaun hiyatag karaniwan kaisipan way addat, iban in mangaun ha atubangan sin tau way pagpakaun kanila kaisipan maraat. In tag-bay masunsun unahun in bisita atawa hatagan gursha biya' tanda' sin pagsampay, iban in maghula' pa ha lamisahan lumabay mangaun — bukun umuwi' magtūy — kaisipan marayaw addat.

• Mangaun iban magdā kakaun ha kamut kanawan
• Hiyagara in hambuuk plato magdungan, bukun kaniya-kaniya plato, ha mataud lugar
• Tayma'a in kakaun hiyatag, ayaw magdiri' magtūy
• Ayaw mangaun ha atubangan sin tau way pagpakaun kanila
• In istda' masunsun ihatag ha bisita di' kaingatan in kakaun nila, sabab ini makajari ha sara' sin puasa sin Orthodox Kristiyanu

Unu manga kakaun in kaingatan mu labi pa sin doro wat?

In doro wat hambuuk wat sadja ha mataud. Ini in upat pa amu in masunsun kakitaan, gikan ha kakaun sin pamiliya kada adlaw sampay ha menu sin restawran.

Shiro

Sabaw hinang gikan giling garbanzos atawa habas, hiluto' iban mantika may rampa atawa mantikilya hilinis sampay malapud iban malumu. Hambuuk ini ha labi karaniwan kakaun ha Ethiopia — mura', makabusug, gikan sadja ha tanum, iban kaunun sin katān agama iban kabuhian, bukun lamang ha panahun puasa.

Tibs

Sapi' piniritu — karaniwan sapi' baka atawa bili-bili — hiluto' madali' iban sibuyas, ahus, lara', iban rampa biya' sin berbere, iban niter kibbeh (mantikilya hilinis may rampa). In tibs gikan ha madali' piniritu ha mapasu' tuud kalayu sampay ha labi malugay hiluto' biya' sabaw, iban karaniwan ini hipapa-order ha kalipay atawa bang mangaun ha guwa'.

Misir wat

Pula lentil hiluto' ha sabaw berbere sampay malumu iban malapud. Vegan ini tuud, amu in makahinang niya hambuuk ha karaniwan kakaun ihatag ha adlaw puasa sin Ethiopian Orthodox, kaibanan sin shiro.

Gomen

Dahun collard piniritu iban ahus, luya, iban sibuyas. Karaniwan labi mahinay ini sin manga wat may rampa libut niya, iban masunsun ihatag biya' pampalamma' ha parihu plato, atawa kaibanan sin kitfo.

Unu in kitfo, iban mayta' nasambung ini ha manga Gurage?

In kitfo sapi' baka tinadtad, tradisyunal ihatag hilaw atawa diki' sadja pinasu', hiluan mitmita (hilu sin rampa lara') iban niter kibbeh (mantikilya hilinis may manga dahun mahamut). In ngān niya gikan ha bissara mana' 'tadtarun sin pinung' atawa 'giling'. In kakaun gikan ha manga Gurage ha timugan-tunga' Ethiopia iban tantu nasambung ha pagluto' sin Gurage, bukun ha pagluto' sin Ethiopia kabuuan.

Para ha manga tau mabimbang ha hilaw sapi', awn karaniwan pilihan in ngān kitfo leb leb, amu in diki' hiluto', bukun hilaw. In kitfo karaniwan ihatag iban ayibe, mahinay bag-u keso, atawa iban gomen. Ha bay sin manga Gurage, tradisyunal ini kaibanan sin kocho, tinapay mahigpis hinang gikan enset — in tanum 'saging-saging' — bukun injera, amu in labi kilala kaibanan ha kaibanan bahagi' sin Ethiopia.

In kitfo kakitaan ha manga kalipay, labi na ha Meskel, in hari raya pagpaingat sin Pagkakita' sin Bunnal Krus.

Biya' diin in puasa sin agama makapuas ha kakaun vegan sin Ethiopia?

In Ethiopian Orthodox Tewahedo Church, in labi dakula' institusyun sin agama ha lahat, nag-aagad sin mahaba' kalindaryu puasa. In kada Miyerkules iban Biyernes ha tahun adlaw puasa (awn liyu ha manga dakula' hari raya), iban in Dakula' Kwaresma — kilala biya' Abiy Tsom — 55 adlaw way pahali ha unahan sin Pasku sin Pagkabanhaw, labi mahaba' sin Kwaresma 40 adlaw ha tradisyun Kristiyanu ha Kasaddupan.

Ha adlaw puasa, in manga masipag ha agama di' mangaun sapi', gatas, iban itlug, iban in labi hāgut di' mangaun atawa minum bisan unu sampay hampit alas 3 kohap, iban hambuuk kali' sadja mangaun lumabay. Liyu-liyu in manga sumber pasal tantu bilang sin adlaw puasa kada tahun — in hambuuk magsabi' sampay 180 adlaw para ha karaniwan tau iban sampay 252 para ha manga pari, iban in kaibanan magsabi' hampit 208 — sagawa' bisan unu in bilang, dakula' ini bahagi' sin kalindaryu.

Amu ini kalindaryu in dakula' sabab mayta' in kakaun sin Ethiopia mataud tuud in kakaun vegan. In misir wat, shiro, atakilt wat (repolyo, karot, iban patatas), gomen, iban azifa (salad lentil) katān kakaun nahinang para ha adlaw puasa iban bihaun kaunun ha katān tahun sin manga tau Ethiopia magpuasa iban di' magpuasa, bukun kaisipan liyu klasi 'diet'.

Biya' diin liyu-liyu in kakaun sin Ethiopia kada rihiyun?

In Ethiopia lahat sin labi 80 bangsa, iban in kakaun liyu-liyu kada rihiyun iban katilingban ha paagi' di' tuud kakitaan ha manga restawran ha guwa' lahat, diin in menu masunsun nasentru ha manga kakaun sin Amhara iban Addis Ababa.

• Tigray, ha utara: manga sabaw sapi' baka, bili-bili, atawa lentil makusug in berbere iban mitmita, iban liyu klasi injera lokal
• Amhara: lahat sin manga kakaun labi kilala ha guwa' lahat, biya' sin doro wat, kitfo, iban gomen, ha taas sin injera teff
• Oromia: mataud tuud doro wat iban shiro, karaniwan hinang gikan bag-u lamud gikan ha lahat mismu
• Manga lugar sin Gurage ha rihiyun Southern Nations: lahat sin kitfo, diin in kocho (tinapay enset) sumagawa' hibaylu ha injera
• Afar, ha sidlakan: manga kakaun ampa' ha mapasu' iban mamara' lahat sin manga magbantay hayup, biya' sin zigni (sabaw sapi' mapasu') iban dabo kolo (kakaun-kaun may rampa)

In 'kakaun sin Ethiopia' labi kakitaan ha guwa' lahat masunsun pagluto' sin Amhara iban Addis Ababa. In bunnal hiyatag ha bay liyu-liyu sumunud sin rihiyun, agama, iban asal-usul sin pamiliya.

Mayta' mahalga' ini bang nakikilala mu in tau gikan Ethiopia

In kakaun sayu iban masunsun hibissara ha istorya pagkilala, iban madali' paagi' ini mangasubu sin bunnal pangasubu, bukun karaniwan sadja: unu in hiluluto' ha bay, bang in hambuuk kakaun gikan ha liyu rihiyun atawa pamiliya, unu in hiyatag ha hari raya biya' sin Meskel atawa Timkat. In pagkaingat awn bug'us kakaun labi pa sin doro wat makahatag kaymu sin tantu butang pangasubuhun.

Ha Amarbis, in istorya iban manga match nasambung ha Ethiopia masunsun dumasig ha biya' sin ini — kakaun sin rihiyun, resipe sin pamiliya, biya' diin in bunnal kakaun ha adlaw puasa. Diki' ini butang, sagawa' amu ini in pagkaliyu sin pangasubu magpakita' nag-iingat kaw iban sin pangasubu tumahan ha hambuuk kakaun kakilala na sin katān.