ساڵنامە و کاتژمێری ئەسیۆپی، شی کراوەتەوە

ئێستا لە ئەسیۆپیا چ ساڵێکە؟

ئێستا ئەسیۆپیا بەپێی ساڵنامەی خۆی لە ساڵی 2019 دایە. ئەسیۆپیا ساڵنامەی گرێگۆری ناگرێتەبەر کە لە زۆربەی جیهاندا بەکاردێت. ساڵنامەی ئەسیۆپی دەگرێتەبەر (کە جار جار پێی دەوترێت ساڵنامەی گەعەز)، کە ئێستا بەپێی کاتی ساڵ 7 بۆ 8 ساڵ لە ژمارەی گرێگۆری دواترە.

ئەمە هەڵەی ژماردن، نەریتێکی ئایینیی شل، یان سیستەمێکی 'نەریتی' نییە کە تەنها بۆ بۆنەکان بپارێزرێت. ئەو ساڵنامەیە لەسەر کارتی ناسنامەی ئەسیۆپی چاپ دەکرێت، لە فاتورە و کەشفی بانک بەکاردێت، لە قوتابخانەکان لەگەڵ ڕێکەوتی گرێگۆری دەخوێنرێت، و لە قسەی ڕۆژانەدا ئاماژەی پێ دەکرێت.

بۆچی ئەسیۆپیا 13 مانگی هەیە؟

ساڵنامەی ئەسیۆپی 13 مانگی هەیە: 12 مانگ هەریەکە بە وردی 30 ڕۆژ، لەگەڵ مانگی 13ەمی کورت بە ناوی Pagumen (بە Pagume یش دەنووسرێت).

• 12 x 30 ڕۆژ = 360 ڕۆژ
• Pagumen لە ساڵی ئاساییدا 5 ڕۆژ زیاد دەکات، یان لە ساڵی بیسەکتدا 6 ڕۆژ
• 360 + 5 (یان 6) = 365 (یان 366) ڕۆژ لە کۆیدا، کە لەگەڵ درێژیی ساڵی خۆر یەک دەگرێتەوە

کەواتە مانگی 13ەم هەڵە یان زیادەیەکی کولتووری نییە - ئەوە ڕێگایەکە ساڵنامەکە 12 مانگی ڕێکی 30 ڕۆژی لەگەڵ درێژیی ڕاستەقینەی ساڵ یەک دەخات. ئەسیۆپییەکان جار جار ساڵنامەکە بە '13 مانگ لە ڕووناکیی خۆر' وەسف دەکەن، دەستەواژەیەک کە لە براندینگی گەشتیاریی ئەسیۆپیادا بەکاردێت، چونکە Pagumen لە سەرەتای پایزدا دێت کاتێک باران تازە کۆتایی هاتووە.

ساڵی بیسەکت چۆن کار دەکات

ساڵنامەی ئەسیۆپی هەر چوار ساڵ جارێک ڕۆژێکی بیسەکت زیاد دەکات (کە Pagumen دەکات بە 6 ڕۆژ لە جیاتی 5)، بێ هیچ دەرچوونێک. ئەمە جیاوازە لە ساڵنامەی گرێگۆری، کە لە زۆربەی ساڵی سەدەکاندا ساڵی بیسەکت بازدەدات (بۆ نموونە 2100 ساڵی بیسەکتی گرێگۆری نابێت، بەڵام لە حیسابی ئەسیۆپیدا هێشتا ساڵی بیسەکت دەبێت). لە ماوەی سەدەکاندا ئەمە لەنێوان دوو سیستەمەکەدا لادانێکی هێواش دروست دەکات، بەڵام کاریگەری نییە لەسەر جیاوازیی 7-8 ساڵی ڕۆژانە کە لە خوارەوە باسی دەکەین.

بۆچی ساڵنامەی ئەسیۆپی 7 ساڵ دواترە - یان 8 ساڵە؟

هەردوو ژمارەکە ڕاستن، تەنها لە کاتی جیاوازی ساڵی گرێگۆریدا. جیاوازییەکە 7 یان 8ی جێگیر نییە - لە یەک ڕێکەوتی دیاریکراودا هەموو ساڵێک دەگۆڕێت: ساڵی نوێی ئەسیۆپی.

• لە 1ی کانوونی دووەم تا 10ی ئەیلوول (یان 11) لە ساڵنامەی گرێگۆریدا: ساڵی ئەسیۆپی 8 ساڵ لە ساڵی گرێگۆری دواترە.
• لە 11ی ئەیلوول (یان 12) تا 31ی کانوونی یەکەم: ساڵی ئەسیۆپی 7 ساڵ دواترە، چونکە ساڵنامەی ئەسیۆپی پێشتر بۆ ساڵی نوێ گۆڕاوە لە کاتێکدا ساڵی گرێگۆری هێشتا نەگۆڕاوە.

کەواتە لە یەکەم هەشت مانگ و نیوی ساڵی گرێگۆریدا، 8 دەکەنە کەم تا ساڵی ئەسیۆپی بەدەست بهێنن. دوای ساڵی نوێی ئەسیۆپی لە ئەیلوولدا، 7 دەکەنە کەم. ئەمە هۆکاری ئەوەیە کە ڕوونکردنەوە ئینگلیزییەکان لەسەر '7 ساڵ دواتر' یان '8 ساڵ دواتر' کۆک نین - هەردووکیان هەمان سیستەم لە کاتی جیاوازی ساڵدا وەسف دەکەن، و هیچیان بە تەنیا هەڵە نییە.

جیاوازییەکە لە کوێوە دێت؟

جیاوازییەکە دەگەڕێتەوە بۆ دوو حیسابی جیاواز، کە چەندین سەدە لە یەکتر دوور ئەنجام دراون، بۆ هەمان ڕووداو: مژدەی لەدایکبوونی مەسیح (Annunciation)، کە هەردوو نەریتەکە وەک سەرەتای (نقطەی دەستپێک) ئەو سەردەمەی شێوازی Anno Domini بەکاری دەهێنن.

• کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی ئەسیۆپی حیسابێک دەگرێتەبەر کە ڕاهیبی ئەسکەندەریەیی Annianus لە سەرەتای سەدەی 5دا کردوویەتی.
• مەسیحییەتی ڕۆژاوایی حیسابێکی جیاواز دەگرێتەبەر کە ڕاهیب Dionysius Exiguus لە سەدەی 6دا کردوویەتی، کە بنەمای ساڵنامەی گرێگۆری و جولیانیی پێشترە کە ئەمڕۆ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بەکاردێن.

Annianus و Dionysius Exiguus هەمان ڕووداوی سەرچاوەیان چەند ساڵێک لە یەکتر دوور لەسەر هێڵی کاتی خۆیان دانا. ساڵنامەی کڵێساییی ئەسیۆپیا حیسابی Annianusی هێشتەوە؛ ساڵنامەیەک کە بوو بە ستانداردی نێودەوڵەتی حیسابی Dionysiusی هێشتەوە. ئەو جیاوازییە، کە زیاتر لە هەزار ساڵ ڕۆیشتووە، تەواوی سەرچاوەی جیاوازییەکەیە - ئەمە ڕاستییەکی مێژوویی دەربارەی چۆنیەتیی حیسابکردنی دوو ساڵنامەی کڵێسایە، نەک بابەتێکی باوەڕی ئایینی کە لەگەڵ یەکێکی تر بەراورد بکرێت.

ساڵی نوێی ئەسیۆپی (Enkutatash) کەی دێت؟

ساڵی نوێی ئەسیۆپی، بە ناوی Enkutatash، لە زۆربەی ساڵەکاندا لە 11ی ئەیلوولی ساڵنامەی گرێگۆریدا دێت. لە ساڵی گرێگۆریی ڕاستەوخۆ پێش ساڵی بیسەکتی گرێگۆری، ڕۆژێک دواتر دێت، لە 12ی ئەیلوول، بەهۆی ئەوەی شوێنی ڕۆژی بیسەکتی هەردوو ساڵنامەکە چۆن کاریگەری لەسەر یەکتر دەکات.

Enkutatash بە ئەمهەری واتای 'دیاریی گەوهەر' دەگەیەنێت. نەریتی ئەسیۆپی ناوەکە دەبەستێتەوە بە گەڕانەوەی شاژنی سەبەئ لە قودسەوە، کاتێک گوایە شوێنکەوتووانی بە گەوهەر بەخێرهاتنەوەی ماڵەوەیان کرد. ئەو بۆنەیە کۆتایی وەرزی باران نیشان دەدات، و بە جلوبەرگی نوێ، گوڵ، خزمەتی کڵێسا و نانی خێزانی ئاهەنگی بۆ دەگێڕدرێت - لە ئاهەنگی ساڵی نوێی شوێنەکانی تر ناچێت، تەنها لە ڕێکەوتێکی جیاوازدا.

'کاتی ئەسیۆپی' چ کاتێکە؟

لەگەڵ ساڵنامەکە، ئەسیۆپیا لە ژیانی ڕۆژانەدا شێوازێکی جیاوازی ژماردنی کاتژمێر بەکاردەهێنێت. کاتی ستاندارد لە ئەسیۆپیا (East Africa Time، UTC+3) بۆ فڕین، خشتە فەرمییەکان و بازرگانیی نێودەوڵەتی بەکاردێت. بەڵام لە قسەکردنی ڕۆژانەدا، زۆر ئەسیۆپی کاتژمێرەکانی ڕۆژ لە بەرەبەیانەوە دەژمێرن، نەک لە نیوەشەوەوە.

لەبەر ئەوەی ئەسیۆپیا نزیک هێڵی ناوەڕاستە، هەڵهاتن و ئاوابوونی خۆر بە درێژایی ساڵ نزیک 6:00ی بەیانی و 6:00ی ئێوارە دەمێنێتەوە، بە گۆڕانی وەرزیی کەمەوە. ئەو جێگیرییە وا دەکات کاتژمێری بنەماکراو لەسەر بەرەبەیان کرداری بێت: بەرەبەیان وەک دەستپێکی خولێکی نوێی 12 کاتژمێری دەژمێردرێت، کە لە کاتی ئەسیۆپیدا 12:00 ی پێ دەوترێت، و کاتژمێرەکان لەوێوە بەرەو سەرەوە دەژمێردرێن.

چۆن کاتی ئەسیۆپی بگۆڕین بۆ کاتی ستاندارد

• 6 کاتژمێر زیاد بکەن بۆ کاتی ئەسیۆپی تا کاتی ستاندارد (EAT) بەدەست بهێنن.
• 6 کاتژمێر کەم بکەنەوە لە کاتی ستاندارد (EAT) تا کاتی ئەسیۆپی بەدەست بهێنن.
• 1:00ی ئەسیۆپی (بەیانی) = 7:00ی بەیانی بە EAT
• 3:00ی ئەسیۆپی (ڕۆژ) = 9:00ی بەیانی بە EAT
• 6:00ی ئەسیۆپی (ڕۆژ) = 12:00ی نیوەڕۆ بە EAT
• 12:00ی ئەسیۆپی (ئێوارە) = 6:00ی ئێوارە بە EAT
• 1:00ی ئەسیۆپی (ئێوارە) = 7:00ی ئێوارە بە EAT

ئەمە بۆچی بۆ ڕێکەوت، پلان و گفتوگۆ گرنگە؟

بۆ هەرکەسێک کە کەسێکی ئەسیۆپی دەناسێت - لەوانە لە پلاتفۆرمێکی وەک Amarbis، کە جووت بوونەکان زۆر جار لە نێوان جیاوازییەکی ڕاستەقینەی وڵات و بارودۆخدا دەست پێ دەکەن - ئەمە زانیاریی بێ سوود نییە. ڕۆژی لەدایکبوون، ساڵیادەکان و بۆنەکان دەکرێت بە ساڵنامەی ئەسیۆپی بدرێن؛ تەمەن یان ساڵی لەدایکبوونێک کە '7 ساڵ گەنجتر' دیارە لەوەی چاوەڕوان دەکرا، لەوانەیە تەنها ساڵنامەی حیسابکردنەکەی نیشان بدات، نەک هەڵە. و کاتێک لە گفتوگۆدا باس دەکرێت لەوانەیە بە شێوەی بنەڕەتی کاتی ئەسیۆپی بێت نەک کاتژمێری 24 کاتژمێری شوێنەکانی تر.

هیچ لەمانە پێویستی بە لەبەرکردنی خشتەی گۆڕین نییە. تەنها یارمەتیدەرە بزانن هەردوو سیستەم هەن، هەردووکیان بەکاردێن، و بێ ئەنجامدانی حیسابەکەی سەرەوە جێگەی یەکتر ناگرنەوە.

ساڵنامە و کاتی ئەسیۆپی: وەڵامی خێرا

1. ساڵنامەی ئەسیۆپی چەند مانگی هەیە؟ سێزدە: دوازدە مانگ 30 ڕۆژی، لەگەڵ Pagumen (5 یان 6 ڕۆژ).
2. ئایا ئەسیۆپیا 7 یان 8 ساڵ دواترە؟ هەردووکیان، بەپێی ڕێکەوت - 8 ساڵ دواتر لە کانوونی دووەمەوە تا سەرەتای ئەیلوول، 7 ساڵ دواتر لە ناوەڕاستی ئەیلوولەوە تا کانوونی یەکەم.
3. ساڵی نوێی ئەسیۆپی کەی دێت؟ 11ی ئەیلوول لە زۆربەی ساڵەکاندا؛ 12ی ئەیلوول لە ساڵی پێش ساڵی بیسەکتی گرێگۆری.
4. کاتی ئەسیۆپی لەسەر چی بنیاد نراوە؟ خولێکی 12 کاتژمێری کە لە بەرەبەیانەوە دەست پێ دەکات، نزیکەی 6:00ی بەیانی و 6:00ی ئێوارەی ستاندارد.
5. چۆن کاتی ئەسیۆپی بگۆڕم بۆ کاتی ستاندارد؟ 6 کاتژمێر زیاد بکەن (یان 6 کاتژمێر کەم بکەنەوە بۆ ئاراستەی پێچەوانە).