خواردنی ئەسیۆپی جگە لە Doro Wat

خواردنی ئەسیۆپی بە ڕاستی جگە لە doro wat چۆنە؟

زۆربەی خەڵکی دەرەوەی ئەسیۆپیا بە دروستی یەک خواردن دەناسن: doro wat، شۆربای مریشک کە لە berbere (تێکەڵەی بەهاراتی پڕ لە بیبەر) دا دەکوڵێت و لەگەڵ هێلکەی کوڵاو پێشکەش دەکرێت. ئەمە خواردنێکی ڕاستەقینەیە، زۆر جار بۆ بۆنە تایبەتەکان دادەنرێت، بەڵام تەنها دەروازەیەکە بۆ چێشتخانەیەکی زۆر گەورەتر.

چێشتی ئەسیۆپی لەسەر injera دەوەستێت، نانێکی تەختی teff ی خەمیرکراو کە هەم وەک قاپ و هەم وەک کەرەستە بەکاردێت، و لەسەر wat — وشەی گشتی بۆ شۆربا، کە لە دەیان وەشاندا هەیە: گۆشت، نیسک، سەوزە، بەهاراتدار، ناسک. لە دەوری ئەو خواردنانەدا نەریتێک هەیە کە شێوە دەدات بە چۆنیەتیی خواردنەکە: خواردن لە قاپێکی هاوبەش بە دەستی ڕاست، و gursha، کە کەسێک پارچەیەک خواردن ڕاستەوخۆ دەخاتە دەمی کەسێکی تر. لەسەر هەموو ئەمانە ساڵنامەیەکی ڕۆژووی ئایینی هەیە کە چێشتلێنانی ڤیگانی کردووە بە بەشێکی بنەڕەتی و ڕۆژانەی چێشتخانەکە، و جیاوازیی ناوچەیی بەستراو بە گەل و زمانە زۆرەکانی ئەسیۆپیا.

ئەم ڕێبەرە ئەو بەشانەی خواردنی ئەسیۆپی دەگرێتەوە کە بە شێوەی ئاسایی ناکەونە بەرچاوی یەکەمجاری: injera بە ڕاستی چییە، gursha چ مانایەکی هەیە، جگە لە doro wat کام خواردن بناسن، و خواردن بەپێی ناوچە چۆن جیاوازە.

Injera چییە، و بۆچی لە هەر خواردنێکی تاکەکەس گرنگترە؟

Injera نانێکی تەختی نەرم، سفنجی و کەمێک ترشە کە لە teff دروست دەکرێت، دانەوێڵەیەکی بچووک کە خەڵکی بەرزاییەکانی ئەسیۆپیایە. Teff بە سروشتی بێ گلوتێنە و بۆ دانەوێڵەیەک پڕۆفایلێکی خۆراکیی بەهێزی هەیە: ڕاپۆرتەکان دەربارەی پێکهاتەی teff ڕێژەی پرۆتینەکەی نزیکەی 9.4–13.3% دەخەنە ڕوو، لەگەڵ ئاستی بەراوردکاریی بەرزی ئاسن، کالسیۆم، زینک و ماگنیزیۆم.

Injeraی نەریتی بە تێکەڵکردنی ئاردی teff لەگەڵ ئاو و ersho دروست دەکرێت، ماییەیەک کە لە دەستەی پێشووەوە هەڵگیراوە (هەمان بیرۆکەی خەمیرمایەی ترش). خەمیرە شلەکە تووشی خەمیربوونی سەرەکی دەبێت لە نزیکەی 30 بۆ 72 کاتژمێر، پاشان خەمیربوونێکی دووەمی کورتتر لە نزیکەی دوو کاتژمێر دوای ئەوەی بەشێک لە خەمیری ژێلاتینکراو، بە ناوی absit، دەگێڕدرێتەوە ناوی. ئەو خەمیربوونە درێژە ترشییە تایبەتییەکەی injera و ڕووی کونە بچووکەکانی دەدات، زۆر جار پێی دەوترێت 'چاو'، کە یارمەتی نان دەدات سۆس هەڵمژێت.

Injera خواردنی لاوەکی نییە. ئەو بنەمایەیە کە ژەمەکەی لەسەر دروست دەکرێت: wat ڕاستەوخۆ لەسەر چینێکی گەورەی دەڕێژرێت، لەگەڵ پارچەی لولکراوی زیاتر بە تەنیشتیەوە. خواردنخۆران پارچە لە injeraی ژێرەوە دەدڕێنن و بۆ هەڵگرتنی شۆربا بەکاری دێنن، بۆیە نانەکە لە یەک کاتدا هەم قاپ و هەم کەرەستەیە.

Gursha چییە؟

Gursha نەریتی هەڵدڕینی پارچەیەک injera، پێچانی بە دەوری پارچەیەک شۆربا، و دانانی ڕاستەوخۆی بە دەست لە دەمی کەسێکی تر. ئەمە نەریتێکی کۆمەڵایەتیی گشتییە، نەک ئاماژەیەکی ڕۆمانسی — لە نێوان ئەندامانی خێزان، هاوڕێکان، هاوکاران، و میواندار و میوان لە ژەمە هاوبەشەکاندا ڕوودەدات، و دەکرێت بە کەسێک پێشکەش بکرێت کە تازە ناسیوتانە هەروەک ئەوەی ساڵانێکە دەیناسن.

ئەدەبێکی هەیە لە دەوری: چاوەڕوان دەکرێت ئەو کەسەی gursha وەردەگرێت خواردنەکە بگرێت بەبێ ئەوەی دەمی بەر پەنجەکانی دەرکەوێت، و بەربوونی خواردنەکە بە ناشارەزایی دادەنرێت. gursha ی تاک جار جار وەک ناتەواو یان بەدشوومی دەبینرێت، بۆیە ئاماژەکە زۆر جار دووبارە دەکرێتەوە.

نەریتەکە بە پەندێکەوە بەستراوە کە دەڵێت ئەو کەسانەی لە یەک قاپ دەخۆن خیانەت لە یەکتر ناکەن، و زۆر جار وەسف دەکرێت وەک ڕێگایەک بۆ نیشاندانی قبوڵکردن، نزیکی یان قەدرزانین لە ساتەکەدا — شتێک نزیکتر لە باوەشکردنێکی نێوان هاوڕێکان نەک ڕێوڕەسمێکی فەرمی.

• لەلایەن خێزان، هاوڕێ، هاوکار یان میواندارەوە دەدرێت — بە یەک پەیوەندییەوە سنووردار نییە
• بەزۆری لە ژەمە هەرەوەزییەکاندا ڕوودەدات کە لە قاپێکی هاوبەش دەخورێن
• وەرگر پارچەکە دەگرێت بەبێ بەرکەوتنی دەم و دەست
• زۆر جار لانیکەم یەک جار دووبارە دەکرێتەوە، چونکە gursha ی تاک دەکرێت بەدشوم بدرێتە قەڵەم
• لە ساتەکەدا وەک نیشانەی گەرمی، ڕێز یان قبوڵکردن دەخوێنرێتەوە

ئەسیۆپییەکان بە ڕاستی ژەمێک چۆن دەخۆن — دەست، قاپی هاوبەش و ئەدەب؟

خواردن بەزۆری بە دەستی ڕاست دەخورێت. دەستی چەپ بە نەریتی بۆ خواردن یان دانی خواردن دوور دەخرێتەوە، هەرچەندە بەکارهێنانی هەردوو دەست قبوڵکراوە.

ژەمەکان زۆر جار لەسەر یەک قاپی گەورەی هاوبەش پێشکەش دەکرێن نەک قاپی تاکەکەس: injera بنەکە داپۆشێت، wat جیاوازەکان لەسەر لە بەشدا دەڕێژرێن، و هەموو لەسەر مێزەکە ڕاستەوخۆ لەو قاپە ناوەندییە دەخۆن، injera دەدڕێنن و بۆ هەڵگرتنی خواردن بەکاری دێنن لە جیاتی چەتاڵ و کەوچک.

میوانداری چاوەڕوانیی تایبەتی خۆی هەیە. ڕەتکردنەوەی خواردنی پێشکەشکراو بە گشتی بە بێڕێزی دادەنرێت، و خواردن لە بەردەم ئەوانی تر بەبێ پێشنیاری هاوبەشکردن بە ڕەق دادەنرێت. میواندار زۆر جار پێشتر میوان خزمەت دەکات یان gursha ی پێشکەش دەکات وەک نیشانەی بەخێرهاتن، و مانەوە لەسەر مێزەکە دوای خواردن — لە جیاتی یەکسەر ڕۆیشتن — بە ئەدەبی باش دەخوێنرێتەوە.

• بە دەستی ڕاست بخۆن و خواردن بدەن
• لە زۆر شوێندا چاوەڕوانی قاپی هاوبەش بن نەک قاپی تاکەکەس
• خواردنی پێشکەشکراو قبوڵ بکەن لە جیاتی ڕەتکردنەوەی ڕاستەوخۆ
• لە بەردەم ئەوانی تر مەخۆن بەبێ پێشنیاری هاوبەشکردن
• ماسی زۆر جار بۆ ئەو میوانانە پێشکەش دەکرێت کە ڕێگای خواردنیان ڕوون نییە، چونکە لەناو یاساکانی ڕۆژووی مەسیحیی ئۆرسۆدۆکسدا دەمێنێتەوە

جگە لە doro wat کام خواردنەکان بناسن؟

Doro wat یەکێکە لە چەندین wat. لێرە چوار خواردنی تر هەن کە بەردەوام دەردەکەون، لە نانی خێزانیی ڕۆژانەوە تا لیستی ڕێستۆرانەکان.

Shiro

شۆربایەک لە نۆکی کوتراو یان باقلا دروست دەکرێت، لەگەڵ ڕۆنی بەهاراتدار یان کەرەی پاکژکراو دەکوڵێنرێت بۆ ماستاوێکی تخت و نەرم. ئەمە یەکێکە لە باوترین خواردنەکان لە ئەسیۆپیا — هەرزان، تێرکەر، بە تەواوی ڕووەکی، و لە نێوان ئایین و چینە ئابوورییەکاندا دەخورێت، نەک تەنها لە ماوەی ڕۆژوودا.

Tibs

گۆشتی سوورکراوە یان تەوە — بەزۆری گۆشتی گا یان بەرخ — بە خێرایی لەگەڵ پیاز، سیر، بیبەر و بەهارات وەک berbere، لەگەڵ niter kibbeh (کەرەی پاکژکراوی بەهاراتدار) چێشت لێدەنرێت. Tibs لە تەوەی خێرا و گەرمیی بەرزەوە تا وەشانێکی هێواشتری شۆربایی دەگۆڕێت، و داواکردنێکی باوە بۆ ئاهەنگ یان کاتێک لە دەرەوە دەخۆن.

Misir wat

نیسکی سوور لە سۆسێکی بنەماکراو لەسەر berbere دەکوڵێنرێت تا نەرم و تخت دەبێت. بە تەواوی ڤیگانە، ئەمەش دەیکات بە یەکێک لە خواردنە ستانداردەکانی ڕۆژانی ڕۆژووی ئۆرسۆدۆکسی ئەسیۆپی، لەگەڵ shiro.

Gomen

گەڵای سەوزی collard لەگەڵ سیر، زەنجەفیل و پیاز سوور دەکرێتەوە. بەزۆری لە wat بەهاراتدارەکانی دەوروبەری ناسکترە، و زۆر جار وەک جیاوازییەکی فێنککەرەوە لەسەر هەمان قاپ پێشکەش دەکرێت، یان لەگەڵ kitfo.

Kitfo چییە، و بۆچی بەستراوەتەوە بە گەلی Gurage؟

Kitfo گۆشتی گای قیمەکراوە، بە نەریتی خاو یان زۆر کەم گەرم کراو پێشکەش دەکرێت، لەگەڵ mitmita (تێکەڵەی بەهاراتی بنەماکراو لەسەر بیبەر) و niter kibbeh (کەرەی پاکژکراوی بە گیا تامدار کراو) تێکەڵ دەکرێت. ناوەکەی لە ڕەگێکەوە دێت واتای 'بە وردی بڕین' یان 'قیمەکردن' دەگەیەنێت. ئەو خواردنە لە گەلی Gurage ی ناوەڕاستی باشووری ئەسیۆپیاوە سەرچاوە دەگرێت و بە تایبەتی پەیوەستە بە چێشتخانەی Gurage، نەک بە چێشتی ئەسیۆپی بە گشتی.

بۆ ئەو کەسانەی لە گۆشتی گای خاو دەترسن، جێگرەوەیەکی باو هەیە بە ناوی kitfo leb leb، کە بە سووکی چێشت لێنراوە نەک خاو. Kitfo زۆر جار لەگەڵ ayibe، پەنیرێکی ناسک و تازە، یان لەگەڵ gomen پێشکەش دەکرێت. لە ماڵەکانی Gurage بە نەریتی لەگەڵ kocho جووت دەکرێت، نانێکی تەخت لە enset — ڕووەکی «مۆزی درۆزن» — دروست کراوە، لە جیاتی injera، کە جووتبوونە ناسراوترەکەیە لە شوێنەکانی تری ئەسیۆپیا.

Kitfo لە ئاهەنگەکاندا دەردەکەوێت، بەتایبەتی Meskel، ئەو بۆنەیەی دۆزینەوەی خاچی ڕاستەقینە نیشان دەکات.

ڕۆژووی ئایینی چۆن شێوە بە خواردنی ڤیگانی ئەسیۆپی دەدات؟

کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی Tewahedo ی ئەسیۆپی، گەورەترین دامەزراوەی ئایینیی وڵات، ساڵنامەیەکی فراوانی ڕۆژوو دەگرێتەبەر. هەر چوارشەممە و هەینییەکی ساڵ ڕۆژی ڕۆژووە (بە هەندێک دەرچوون لە دەوری جەژنە گەورەکان)، و ڕۆژووی گەورە — کە بە Abiy Tsom ناسراوە — 55 ڕۆژی بەردەوام پێش جەژنی قیامەت دەخایەنێت، درێژتر لە ڕۆژووی 40 ڕۆژەی نەریتە مەسیحییە ڕۆژاواییەکان.

لە ڕۆژانی ڕۆژوودا، پابەندبووان لە گۆشت، شیرەمەنی و هێلکە دوور دەکەونەوە، و پابەندبوونی توندتر واتا هیچ نەخواردن و نەخواردنەوە تا نزیکەی کاتژمێر 3ی پاش نیوەڕۆ، لەگەڵ یەک ژەم دوای ئەوە. سەرچاوەکان لەسەر کۆی ساڵانەی ڕۆژانی ڕۆژوو جیاوازن — یەک ژماردن دەیکات بە تا 180 ڕۆژی پێویست بۆ ئەندامانی ئاسایی و تا 252 بۆ ڕۆحانییان، لە کاتێکدا خەمڵاندنێکی تر نزیکەی 208 پێشنیار دەکات — بەڵام بە هەر ژماردنێک بەشێکی گەورەی ساڵنامەکەیە.

ئەو ساڵنامەیە هۆکارێکی سەرەکییە بۆ ئەوەی چێشتی ئەسیۆپی گەنجینەیەکی ڤیگانیی ئاوا قووڵی هەیە. Misir wat، shiro، atakilt wat (کەلەرم، گێزەر و پەتاتە)، gomen، و azifa (زەڵاتەی نیسک) هەموویان خواردنن کە وەک خواردنی بنەڕەتی ڕۆژانی ڕۆژوو پەرەیان سەندووە و ئێستا بە درێژایی ساڵ لەلایەن ئەسیۆپییە ڕۆژووگرەکان و ڕۆژوونەگرەکان هەردووکیانەوە دەخورێن، نەک وەک بەشێکی جیاوازی 'ڕێژیم' مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت.

خواردنی ئەسیۆپی بەپێی ناوچە چۆن جیاوازە؟

ئەسیۆپیا ماڵی زیاتر لە 80 گرووپی ئیتنیکییە، و خواردن بەپێی ناوچە و کۆمەڵگە بە شێوەیەک جیاوازە کە هەمیشە لە ڕێستۆرانە دەرەکییەکاندا ڕوون نابێت، کە لیستی خواردنەکەیان زۆر جار لەسەر خواردنی بەستراو بە Amhara و ئەدیس ئابابا دروست کراوە.

• Tigray، لە باکوور: شۆربای پڕ لە berbere و mitmita لە گۆشتی گا، بەرخ یان نیسک، بە شێوازێکی ناوچەییی جیاوازی injera
• Amhara: ماڵی ئەو خواردنانەی لە دەرەوە ناسراوترن، لەوانە doro wat، kitfo و gomen، لەسەر injeraی teff دروست کراون
• Oromia: doro wat و shiro هەردووکیان زۆر دەردەکەون، بەزۆری لەسەر پێکهاتەی تازە و ناوخۆیی دروست کراون
• ناوچەکانی Gurage لە هەرێمی گەلانی باشوور: ماڵی kitfo، کە kocho (نانی تەختی enset) جار جار جێگەی injera دەگرێتەوە
• Afar، لە ڕۆژهەڵات: خواردنی گونجاو بۆ ناوچەیەکی گەرم و وشکی ڕەوەندنشین، لەوانە zigni (شۆربایەکی گۆشتی تیژ) و dabo kolo (خواردنی سووکی بەهاراتدار)

ئەو وەشانەی 'خواردنی ئەسیۆپی' کە لە دەرەوەی وڵات زۆرتر دیارە، زۆر جار بە تایبەتی چێشتی Amhara و ئەدیس ئابابایە. ئەوەی لە ماڵدا بە ڕاستی پێشکەش دەکرێت بەپێی ناوچە، ئایین و پاشخانی خێزان دەگۆڕێت.

ئەمە بۆچی گرنگە ئەگەر کەسێکی ئەسیۆپی دەناسن

خواردن زوو و زۆر لە گفتوگۆی ناسینی یەکتردا دێتە ئاراوە، و ڕێگایەکی سروشتییە بۆ پرسیارکردنی ڕاستەقینە لە جیاتی گشتی: لە ماڵ چی چێشت لێدەنرێت، ئایا خواردنێک دەگەڕێتەوە بۆ ناوچەیەکی دیاریکراو یان خێزانێک، چی بۆ بۆنەکانی وەک Meskel یان Timkat پێشکەش دەکرێت. زانینی ئەوەی چێشتخانەیەکی تەواو هەیە جگە لە doro wat شتێکی دیاریکراوتان دەداتێ بۆ تامەزرۆیی.

لە Amarbis، گفتوگۆ لەگەڵ ئەو کەسانەی لەگەڵیان جووت دەبن و پەیوەستن بە ئەسیۆپیاوە زۆر جار ئەم جۆرە وردەکارییە دەگرێتەوە — خواردنی ناوچەیی، ڕێچکەی خێزانی، ژەمێکی ڕۆژی ڕۆژوو بە ڕاستی چۆن دەردەکەوێت. شتێکی بچووکە، بەڵام ئەوە جیاوازییە لە نێوان پرسیارێک کە نیشان دەدات سەرنجتان داوە و پرسیارێک کە لەسەر ئەو یەک خواردنە دەوەستێت کە هەموو پێشتر دەیزانن.