ڕۆژووی ئۆرسۆدۆکسی ئەسیۆپی شی کراوەتەوە: ڕۆژانی هەفتانە و ڕۆژووی وەرزی

ڕۆژووی ئۆرسۆدۆکسی ئەسیۆپی چەند ڕۆژی ساڵێک دەگرێتەوە؟

نەریتی کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی Tewahedo ی ئەسیۆپی بۆ ئەندامانی ئاسایی نزیکەی 180 ڕۆژی ڕۆژوو لە ساڵێکدا دیاری دەکات، و بۆ ڕاهیب، ڕاهیبە و قەشەکان نزیکی 250 ڕۆژ، بەپێی سەرچاوەکانی کڵێسا. ئەو ژمارەیە دوو جۆری جیاوازی ڕۆژوو دەگرێتەوە: ڕیتمێکی هەفتانە لە چوارشەممە و هەینییەکان، و کۆمەڵێک ڕۆژووی وەرزی کە بە ساڵنامەی کڵێساوە بەستراونەتەوە، درێژترینیان نزیکەی دوو مانگ دەخایەنێت.

بە پێوەرەکانی زۆربەی نەریتە مەسیحییەکان ئەمە زۆرە، و بە شێوەیەکی زۆر ڕوون شێوە دەدات بە ژیانی ڕۆژانە لە ئەسیۆپیا: چی لە ماڵ چێشت لێدەنرێت، ڕێستۆرانەکان چی دەخەنە لیستی خواردنەوە، و خێزانێک کام ڕۆژ دەتوانێت شاهی یان نانێکی گەورەی بۆ پلان دابنێت.

وشەی ڕۆژوو لە ئەمهەریدا بریتییە لە tsom. لە لیستی خواردندا، لە دەستەواژەی وەک ye-tsom (ڕۆژوو، وەک ناوەلناو بۆ خواردنێک)، و لە ناوی زۆربەی ڕۆژووە جیاوازەکانی خوارەوەدا دەیبینن، کە زۆربەیان بە Tsome- دەست پێ دەکەن و دوای ئەوە ئەوەی بیر دەهێنرێتەوە.

کام ڕۆژەکان هەموو هەفتەیەک ڕۆژوو دەگیرێن؟

چوارشەممە و هەینی، هەموو هەفتەیەک، بە درێژایی ساڵ، بە یەک دەرچوون: پەنجا ڕۆژی دوای Fasika (جەژنی قیامەتی ئۆرسۆدۆکسی ئەسیۆپی)، کە ڕۆژووی هەفتانە وەک بەشێک لە ئاهەنگی جەژنەکە هەڵدەگیرێت. لە 2026دا، Fasika لە 12ی نیسان دێت، بۆیە ئەو پشووە لە ناوەڕاستی نیسانەوە تا سەرەتای حوزەیران دەخایەنێت.

• چوارشەممە دەگیرێت چونکە نەریتی کڵێسا وای دەبینێت ڕۆژی بڕیاری سەنهێدرین بوو دژی عیسا.
• هەینی بە یادی لەخاچدان دەگیرێت.
• لە دەرەوەی پشووی دوای جەژنی قیامەت، ئەو دوو ڕۆژە هەفتانەیە بێ دەرچوون دووبارە دەبنەوە، بە پێچەوانەی هەندێک لە ڕۆژووە وەرزییەکان کە ڕێکەوتەکانیان ساڵ بە ساڵ دەگۆڕدرێن.

لە ڕۆژووی ئۆرسۆدۆکسی ئەسیۆپیدا چی ناخورێت؟

لە ڕۆژی ڕۆژوودا، یاساکە ڕوونە: گۆشت نا، شیرەمەنی نا، هێلکە نا، کەرە نا. بە زمانی خۆراکی ڕۆژاوایی، ئەمە ڕێژیمی ڤیگانە بۆ ماوەی ڕۆژووەکە — هەموو شتێک لە ڕووەکەوە دێت.

کات چینی دووەمە، و ئەو چینەیە کە میوانان زۆرتر لەبەری دەکەن. پابەندبوونی توند واتا هیچ نەخواردن تا کاتژمێر 3ی پاش نیوەڕۆ، پاشان یەک ژەم لە پاش نیوەڕۆ یان ئێوارە. هەندێک کەس لە هەموو ڕۆژێکی ڕۆژوودا بەم شێوەیە ڕۆژوو دەگرن؛ زۆرێکی تر قەدەغەکردنی خواردنەکە دەپارێزن بەبێ سنووردارکردنی کات، یان هەندێک ڕۆژوو بە توندی و هەندێکی تر بە شلی دەگرن. هەندێک پابەندیش لە ماوەی ڕۆژوودا لە ئەلکوهۆل دوور دەکەونەوە.

ڕۆژووە وەرزییەکان: ڕۆژووی گەورە، Advent و ئەوانی تر

لە دەرەوەی ڕیتمی هەفتانەی چوارشەممە و هەینی، کڵێسا چەند ڕۆژووێکی درێژتر و بە ڕێکەوت دیاریکراو دادەنێت. سەرچاوەکان لەسەر ژمارەی ڕۆژی وردی و ڕێکەوتی دەستپێک کەمێک جیاوازن، چونکە هەندێکیان بە ساڵنامەی ئەسیۆپیی جێگیرەوە بەستراونەتەوە و هەندێکی تر لەگەڵ Fasika دەجوڵێن، بەڵام شێوەی گشتی یەکسانە:

• Abiy Tsom (ڕۆژووی گەورە، بە Tsome Hudade یش پێی دەوترێت): درێژترین ڕۆژوو، نزیکەی 55 بۆ 56 ڕۆژ پێش Fasika، لە سێ ماوەی کورتتر دروست بووە کە یەک لە دوای یەک دێن.
• Tsome Nebiyat (Advent، بە ڕۆژووی پێغەمبەران یان Tsome Gahad یش پێی دەوترێت): نزیکەی 40 ڕۆژ، لە کۆتایی تشرینی دووەمەوە تا سەرەتای کانوونی دووەم، و بە جەژنی لەدایکبوونی ئەسیۆپی (Gena، 7ی کانوونی دووەم) کۆتایی دێت.
• ڕۆژووی ڕەسوڵەکان (Tsome Hawaryat): دووشەممەی دوای پەنتیکۆست دەست پێ دەکات و تا 26 یان 29ی حوزەیران دەخایەنێت، بۆیە درێژیی ساڵ بە ساڵ دەگۆڕێت — لە نزیکەی 10 ڕۆژەوە تا زیاتر لە 40 ڕۆژ بەپێی ئەوەی Fasika کەی هاتبێت.
• Filseta (ڕۆژووی بەرزبوونەوەی مەریەم): 15 ڕۆژ، لە 7ی ئابەوە تا 21 — واتا ئێستا لەم مانگەدا ڕوودەدات.
• Tsome Nenewe (ڕۆژووی نەینەوا): تەنها 3 ڕۆژ، دووشەممە تا چوارشەممە، نزیکەی سێ هەفتە پێش دەستپێکی ڕۆژووی گەورە.
• Gahad: ڕۆژووی یەک ڕۆژە لە ئێوارەی جەژنی لەدایکبوون و جەژنی ڕووناکی (Epiphany).

بۆچی هەموو خواردنێکی سەوزەمەنی بە خواردنی ڕۆژوو ناژمێردرێت؟

ئەمە ئەو وردەکارییەیە کە نزیکەی هەموو ئەو کەسانە تووشی هەڵە دەکات کە لەگەڵیدا گەورە نەبوون. شۆربایەک دەکرێت بە تەواوی لە نۆک، نیسک یان سەوزە دروست بکرێت و هێشتا نەبێتە خواردنی ڕۆژوو، لەبەر یەک پێکهاتە: niter kibbeh، کەرەیەکی پاکژکراو کە لەگەڵ بەهارات دەکوڵێنرێت — زەنجەفیل، سیر، besobela (ڕەیحانی پیرۆز)، حەلبە، هێل، دارچین و زیاتر — کە ژێر زۆربەی چێشتی ڕۆژانەی ئەسیۆپییە.

لەبەر ئەوەی niter kibbeh کەرەیە، هەر شتێک تێیدا چێشت لێبنرێت شیرەمەنییە، بێ گفتوگۆ، بە هیچ شێوەیەک گرنگ نییە چەند سەوزە لەناو قاپەکەدایە. بۆ ئەوەی هەمان خواردن بۆ ڕۆژوو بگونجێت، چێشتلێنەر ڕۆنی ڕووەکی دادەنێن، جار جار شێوەیەکی بەهاراتدار بە ناوی yeqimem zeyet، کە بە هەمان شێوەی niter kibbeh دروست دەکرێت بەڵام بە ڕۆنی ڕووەکی لە جیاتی کەرە.

Shiro: یەک ناو، دوو خواردنی زۆر جیاواز

Shiro — شۆربایەک لە ئاردی نۆکی کوتراو یان باقلای دروست کراو — ڕوونترین نموونەیە. بنەڕەتەکەی بە سروشتی ڤیگانە، بەو هۆیەوە دەبێتە خواردنی هەمیشەیی ڕۆژوو. بەڵام هەمان ناو لە لیستی خواردندا دەتوانێت واتای وەشانێک بێت کە بە niter kibbeh چێشت لێنراوە، کە خواردنی ڕۆژوو نییە، یان وەشانێک بە ڕۆن چێشت لێنراوە، کە ڕۆژووە. وەشانێکی گۆشتدارکراویش هەیە، بە ناوی bozena shiro. سێ خواردن، یەک ناو، و جیاوازییەکە نادیارە مەگەر بپرسن یان پێشتر چێشتخانەکە بناسن.

1. Shiro کە لە niter kibbeh (کەرە) دا چێشت لێنراوە — خواردنی ڕۆژوو نییە.
2. Shiro کە لە ڕۆندا چێشت لێنراوە، جار جار بە ye-tsom (ڕۆژوو) shiro دەنووسرێت — ڤیگانە و بۆ ڕۆژوو گونجاوە.
3. Bozena shiro، لەگەڵ گۆشت — خواردنی ڕۆژوو نییە، سەوزەمەنیش نییە.

خەڵک بە ڕاستی چەند بە توندی پەیڕەوی دەکەن؟

بە شێوەیەکی زۆر جیاواز. فێرکاریی کڵێسا دەڵێت هەموو کەسێک لە سەرووی تەمەنی حەوت ساڵەوە چاوەڕوان دەکرێت ڕۆژووەکان بگرێت، بەڵام لە کردەوەدا پابەندبوون دەگۆڕێت لە پیاوانی ئایینی و ئەندامانی پیرتر یان ئایینپەروەرتر کە ساڵنامەی تەواو دەپارێزن — لەوانە یاسای خواردنی تەنها لە پاش نیوەڕۆ — تا ئەو کەسانەی تەنها لە ڕۆژووی گەورەدا، تەنها لە چوارشەممە و هەینییەکان، یان هەرگیز ڕۆژوو دەگرن.

شوێنیش گرنگە: توێژەران و سەرچاوەکانی کڵێسا هەردووکیان دەڵێن ڕۆژوو لە هەندێک کۆمەڵگەی لادێیی و بەرزایی بە توندی زیاتر دەپارێزرێت وەک لە بەشەکانی ئەدیس ئابابای شارنشین، کە نەرمی باوترە. هیچ شێوەیەکی تاکی ڕاستی بۆ وەسفکردنی ئەوەی ئەندامێکی مەسیحیی ئۆرسۆدۆکسی ئەسیۆپی چۆن ڕۆژوو دەگرێت نییە — بەندە بە کەسەکە، خێزانەکە، و زۆر جار بە ڕۆژووە دیاریکراوەکە.

ڕۆژووی گەورە خۆی نموونەیەکی باشە بۆ ئەوەی چۆن یەک ڕۆژوو دەتوانێت چین چین بێت. سەرچاوەکان وەسفی دەکەن کە لە سێ ماوەی کورتتر پێکهاتووە یەک لە دوای یەک: ماوەی 8 ڕۆژە بە ناوی Tsome Hirkal، ماوەی 40 ڕۆژە بە ناوی Tsome Arba (دووبارەی 40 ڕۆژەکەی دەکاتەوە کە عیسا لە بیابان ڕۆژووی گرت)، و ماوەی کۆتایی 7 ڕۆژە، Tsome Himamat، کە هەفتەی پیرۆز دەگرێتەوە تا خودی Fasika.

بۆچی ئەمە گرنگە ئەگەر کەسێکی ئەسیۆپی دەناسن

ئەگەر نامە دەنێرن یان کەسێکی ئەسیۆپی دەبینن — لەوانە لە ڕێگەی ئەپێکی وەک Amarbis — ڕۆژوو دەتوانێت شتە ئاساییەکان شێوە بدات: کام ڕێستۆران بۆ دەیتێکی چوارشەممە دەگونجێت، ئایا پەیوەندیی ڤیدیۆیی پێش یان دوای کاتژمێر 3ی پاش نیوەڕۆ لە ڕۆژووی گەورەدا دەکرێت، یان بۆچی کۆبوونەوەیەکی خێزانی لە ئاب لەسەر Filseta ئەنجام دەدرێت. هیچ لەمانە پێویستی بە حەدسکردنی باوەڕی کەسیی کەس نییە. تەنها زانیارییەکی سوودبەخش و ڕاستییە بۆ وڵاتێک کە بە خەمڵاندن 44%ی دانیشتووانی ئۆرسۆدۆکسی ئەسیۆپین، و ساڵنامەی ڕۆژوو بەشێکی دیاری کولتووری ڕۆژانە و خواردنە جا هەر تاکێک بە توندی بیپارێزێت یان نا.