Kaalaandarii fi Sa'aatii Itoophiyaa, Ibsame

Amma Itoophiyaa keessatti waggaan meeqa?

Amma Itoophiyaan kaalaandarii ofii isheetiin waggaa 2019 keessa jirti. Itoophiyaan kaalaandarii Giriigoriyaan kan addunyaa baayyee keessatti fayyadamamu hin hordoftu. Kaalaandarii Itoophiyaa (yeroo tokko tokko kaalaandarii Ge'ez jedhama) hordofti; innis yeroo ammaa kana lakkoofsa Giriigoriyaan waggaa 7 hanga 8 duubatti hafeera, yeroo waggaa irratti hundaa'uun.

Kun dogoggora herregaa, amala amantii laafaa ta'ee hojii irra oolu, ykn sirna 'aadaa' ayyaanaaf qofa tursiifame miti. Kaalaandarii kaardii eenyummaa Itoophiyaa irratti maxxanfamu, ibsa herregaa fi ibsa herrega baankii irratti fayyadamamu, mana barnootaa keessatti guyyaa Giriigoriyaan waliin barsiifamu, fi haasaa guyyaa guyyaa keessatti eeramu dha.

Maaliif Itoophiyaan ji'a 13 qabdi?

Kaalaandariin Itoophiyaa ji'a 13 qaba: ji'a 12 tokkoon tokkoon isaanii guyyaa 30 sirrii qaban, fi ji'a 13ffaa gabaabduu Pagumen jedhamu (Pagume jedhamee illee barreeffama).

• 12 x guyyaa 30 = guyyaa 360
• Pagumen waggaa idilee keessatti guyyaa 5, waggaa guyyaa dabalataa qabu keessatti immoo guyyaa 6 dabala
• 360 + 5 (ykn 6) = guyyaa 365 (ykn 366) waliigala, kunis dheerina waggaa aduu waliin wal-qixa

Kanaaf ji'i 13ffaan dogoggora ykn aadaa dabalataa miti - kaalaandariin ji'a 12 guyyaa 30 qaban dheerina waggaa dhugaa waliin akkamitti akka walitti fiduu isaati. Itoophiyaawwan yeroo tokko tokko kaalaandarii kana '13 ji'a aduu' jedhanii ibsu; jechi kun beeksisa tuurizimii Itoophiyaa keessatti fayyadamama, sababni isaas Pagumen jalqaba Birraa roobni dhaabbate irra kufuu isaati.

Waggaan guyyaa dabalataa qabu akkamitti hojjeta

Kaalaandariin Itoophiyaa waggaa afur afuriin guyyaa dabalataa (Pagumen guyyaa 5 mannaa 6 taasisuun) utuu hin hafin dabala. Kun kaalaandarii Giriigoriyaan irraa adda; isheen waggoota jaarraa baayyee keessatti waggaa guyyaa dabalataa qabu ni dhiifti (fakkeenyaaf, 2100 Giriigoriyaan irratti waggaa guyyaa dabalataa hin qabaatu, garuu herrega Itoophiyaa irratti ammas waggaa guyyaa dabalataa qabu ta'a). Jaarraa baayyee keessatti kun sirna lamaan gidduutti sosochii suuta suutaan uuma, garuu garaagarummaa waggaa 7-8 guyyaa guyyaan armaan gaditti ibsame hin tuqu.

Maaliif kaalaandariin Itoophiyaa waggaa 7 duubatti hafe - ykn 8 dhaa?

Lakkoofsi lamaanuu sirrii dha, yeroo adda addaa waggaa Giriigoriyaan keessatti qofa. Garaagarummaan 7 ykn 8 dhaabbataa miti - waggaa waggaan guyyaa murtaa'e tokko irratti jijjiirama: Bara Haaraa Itoophiyaa.

• Amajjii 1 irraa hanga Fuulbana 10 (ykn 11) kaalaandarii Giriigoriyaan irratti: waggaan Itoophiyaa waggaa Giriigoriyaan irraa waggaa 8 duubatti hafa.
• Fuulbana 11 (ykn 12) irraa hanga Muddee 31: waggaan Itoophiyaa waggaa 7 duubatti hafa, sababni isaas kaalaandariin Itoophiyaa waggaa haaraatti jijjiiramee jira, waggaan Giriigoriyaan garuu hin jijjiiramne.

Kanaaf ji'oota jalqabaa saddeet fi walakkaa waggaa Giriigoriyaan keessatti, waggaa Itoophiyaa argachuuf 8 hir'isaa. Bara Haaraa Itoophiyaa Fuulbana keessa jiru booda, 7 hir'isaa. Kanaaf ibsitoonni Afaan Ingiliffaa '7 duubatti' moo '8 duubatti' jedhuun wal-hin-gallan - lamaanuu sirna tokko yeroo adda addaa waggaa keessatti ibsu, tokkoyyuu qofaa isaa dogoggora miti.

Garaagarummaan kun eessaa dhufe?

Garaagarummaan kun herrega adda addaa lama, jaarraa baayyee gidduutti taasifaman, waa'ee dhimma tokkoo irraa dhufe: Beeksisa Maariyaam (Annunciation), kan aadaan lamaan jalqaba (epoch) bara Anno Domini fakkaatuu godhanii fayyadaman.

• Mana Kiristaanaa Ortodoksii Itoophiyaa herrega moonkii Alexandriyaa Annianus jaarraa 5ffaa jalqabaa keessa hojjete hordofti.
• Kiristaanummaan Dhiyaa herrega garaagaraa moonkii Dionysius Exiguus jaarraa 6ffaa keessa hojjete hordofti; innis bu'uura kaalaandarii Giriigoriyaan fi Juuliyaan duraa kan har'a idil-addunyaatti fayyadamamu dha.

Annianus fi Dionysius Exiguus dhimma wabii tokko sarara yeroo isaanii irratti waggoota hedduu addaan fageessanii kaa'an. Kaalaandariin Itoophiyaa mana kiristaanaa irratti hundaa'e herrega Annianus eegee; kaalaandariin sadarkaa idil-addunyaa ta'e immoo kan Dionysius eegee. Garaagarummaan sun waggoota kuma tokko ol fufee bu'uura garaagarummaa kanaa guutuu dha - waa'ee akkamitti kaalaandariin mana kiristaanaa lamaan herregamanii dha, amantiin tokko kan biraa waliin madaalamuu miti.

Bara Haaraan Itoophiyaa (Enkutatash) yoom?

Bara Haaraan Itoophiyaa, Enkutatash jedhamu, waggoota baayyee keessatti kaalaandarii Giriigoriyaan irratti Fuulbana 11 irra bu'a. Waggaa Giriigoriyaan waggaa guyyaa dabalataa qabu duraan jiru keessatti, guyyaa tokko booda, Fuulbana 12 irra bu'a, sababni isaas bakki guyyaa dabalataa kaalaandarii lamaanii akkamitti wal-tuqu irraati.

Enkutatash Afaan Amaaraan 'kennaa dhagaa faayaa' jechuu dha. Duudhaan Itoophiyaa maqaa kana Mootittii Sheebaa Yerusaalem irraa dhufteen wal-qabsiisa; hordoftoonni ishee yeroo mana deebitu dhagaa faayaadhaan simatan jedhama. Ayyaanni kun dhuma yeroo roobaa mul'isa, uffata haaraa, abaaboo, tajaajila mana kiristaanaa fi nyaata maatiitiin ayyaaneffama - ayyaana Bara Haaraa bakka biraa waliin kan wal-fakkaatu, guyyaa adda ta'een qofa.

'Sa'aatiin Itoophiyaa' maali?

Kaalaandarii waliin, Itoophiyaan jireenya guyyaa guyyaa keessatti sa'aatii lakkaa'uuf mala adda ta'e fayyadamti. Sa'aatiin idilee Itoophiyaa (Yeroo Afrikaa Bahaa, UTC+3) xiyyaaraa, sagantaa ofiisaa fi daldala idil-addunyaatiif fayyadama. Haasaa guyyaa guyyaa keessatti garuu, Itoophiyaawwan baayyeen sa'aatii guyyaa bariisaarraa jalqabanii lakkaa'u, halkan walakkaarraa miti.

Itoophiyaan sararaa ekweetarii bira waan jirtuuf, aduun bahuu fi lixuun waggaa guutuu sa'aatii 6:00 ganama fi 6:00 galgalaatti dhiyaata, jijjiiramni yeroo xiqqaa dha. Tasgabbiin sun sa'aatiin bariisaarraa jalqabu hojii irra akka oolu godha: bariisaan jalqaba marsaa sa'aatii 12 haaraa ta'ee lakkaa'ama, sa'aatii Itoophiyaan 12:00 jedhama, sa'aatiin achi irraa ol dabala.

Sa'aatii Itoophiyaa gara sa'aatii idileetti akkamitti jijjiirtu

• Sa'aatii Itoophiyaatti sa'aatii 6 dabalaa, sa'aatii idilee (EAT) argattu.
• Sa'aatii idilee (EAT) irraa sa'aatii 6 hir'isaa, sa'aatii Itoophiyaa argattu.
• Itoophiyaa 1:00 (ganama) = 7:00 ganama EAT
• Itoophiyaa 3:00 (guyyaa) = 9:00 ganama EAT
• Itoophiyaa 6:00 (guyyaa) = 12:00 guyyaa walakkaa EAT
• Itoophiyaa 12:00 (dukkana) = 6:00 galgala EAT
• Itoophiyaa 1:00 (galgala) = 7:00 galgala EAT

Maaliif kun wal-argii, karoora fi haasaaf barbaachisa?

Nama Itoophiyaa irraa dhufe baruu irratti kamiyyuuf - akka Amarbis kan wal-simuun yeroo baayyee biyya fi haala gidduu fageenya dhugaa irraa jalqabamu irratti dabalatee - kun wanta xiqqaa miti. Guyyaan dhaloota, ayyaana waggaa fi ayyaanonni kaalaandarii Itoophiyaatiin kennamuu danda'u; umurii ykn waggaa dhaloota '7 waggaa xiqqaa' fakkaatu kan eegame caalaa kaalaandarii itti herregameen kan ibsamu ta'uu danda'a, dogoggora miti. Yeroon haasaa keessatti eeramu sa'aatii Itoophiyaa ta'uu danda'a, sa'aatii 24 kan bakka biraa irratti fayyadamu osoo hin taane.

Kana keessaa homaan gabatee jijjiirraa sammuutti qabachuu hin gaafatu. Sirni lamaan akka jiran, lamaanuu hojii irra akka oolan, fi herrega armaan olii malee wal-bakka hin buune beekuun gargaara.

Kaalaandarii fi sa'aatii Itoophiyaa: deebii gabaabaa

1. Kaalaandariin Itoophiyaa ji'a meeqa qaba? Kudha sadi: kudha lama guyyaa 30, fi Pagumen (guyyaa 5 ykn 6).
2. Itoophiyaan waggaa 7 moo 8 duubatti hafte? Lamaanuu, guyyaa irratti hundaa'uun - Amajjii irraa hanga jalqaba Fuulbanaatti waggaa 8 duubatti hafte, giddu-galeessa Fuulbanaa irraa hanga Muddeetti waggaa 7 duubatti hafte.
3. Bara Haaraan Itoophiyaa yoom? Waggoota baayyee Fuulbana 11; waggaa duraan waggaa guyyaa dabalataa Giriigoriyaan jiru Fuulbana 12.
4. Sa'aatiin Itoophiyaa maal irratti hundaa'a? Marsaa sa'aatii 12 bariisaarraa jalqabu, sa'aatii idileetiin kan tilmaamaan 6:00 ganama fi 6:00 galgala.
5. Sa'aatii Itoophiyaa gara sa'aatii idileetti akkamitti jijjiira? Sa'aatii 6 dabalaa (ykn gama biraatti deemuuf sa'aatii 6 hir'isaa).