ปฏิทินกับนาฬิกาเอธิโอเปีย อธิบายให้เข้าใจ

ตอนหนิที่เอธิโอเปียเป็นปีไหร?

ตอนหนิเอธิโอเปียอยู่ในปี 2019 ตามปฏิทินของเขาเอง เอธิโอเปียไม่ได้ใช้ปฏิทินเกรกอเรียนแบบที่ใช้กันเกือบทั้งโลก แต่ใช้ปฏิทินเอธิโอเปีย (บางทีเรียกปฏิทินเกเอซ) ซึ่งตอนหนิช้ากว่าการนับแบบเกรกอเรียน 7 ถึง 8 ปี แล้วแต่ช่วงของปี

หนิไม่ใช่การปัดเศษผิด ไม่ใช่ธรรมเนียมทางศาสนาที่ใช้กันหลวม ๆ แล้วกะไม่ใช่ระบบ 'ดั้งเดิม' ที่เก็บไว้ใช้แค่วันหยุด แต่เป็นปฏิทินที่พิมพ์อยู่บนบัตรประชาชนเอธิโอเปีย ใช้ในใบแจ้งหนี้กับรายการเดินบัญชี สอนในโรงเรียนคู่กับวันที่สากล แล้วใช้แหลงกันทุกวัน

ทำไมเอธิโอเปียมี 13 เดือน?

ปฏิทินเอธิโอเปียมี 13 เดือน: 12 เดือน เดือนละ 30 วันพอดี บวกเดือนที่ 13 สั้น ๆ ชื่อว่าปากูเมน (บางทีสะกดว่าปากูเม)

• 12 x 30 วัน = 360 วัน
• ปากูเมนเพิ่ม 5 วันในปีปกติ หรือ 6 วันในปีอธิกสุรทิน
• 360 + 5 (หรือ 6) = รวม 365 (หรือ 366) วัน ตรงกับความยาวของปีสุริยคติ

เพราะหนิเดือนที่ 13 เลยไม่ใช่ความผิดพลาดหรือของแถมทางวัฒนธรรม แต่เป็นวิธีที่ปฏิทินทำให้ 12 เดือน เดือนละ 30 วันพอดี เข้ากับความยาวจริงของปี คนเอธิโอเปียบางทีเรียกปฏิทินนี้ว่า '13 เดือนแห่งแสงแดด' ซึ่งเป็นคำที่ใช้โปรโมตการท่องเที่ยวเอธิโอเปีย เพราะปากูเมนตกช่วงต้นฤดูใบไม้ร่วงตอนฝนเพิ่งหมด

ปีอธิกสุรทินทำงานพรือ

ปฏิทินเอธิโอเปียเพิ่มวันพิเศษหนึ่งวัน (ให้ปากูเมนมี 6 วันแทน 5 วัน) ทุกสี่ปี ไม่มีข้อยกเว้น ซึ่งต่างจากปฏิทินเกรกอเรียนที่ข้ามปีอธิกสุรทินในปีขึ้นศตวรรษใหม่เกือบทุกครั้ง (เช่น ปี 2100 จะไม่เป็นปีอธิกสุรทินแบบเกรกอเรียน แต่ยังเป็นปีอธิกสุรทินตามการนับแบบเอธิโอเปีย) ผ่านไปหลายร้อยปีหนิจะทำให้สองระบบค่อย ๆ เคลื่อนห่างกัน แต่ไม่มีผลกับช่องว่าง 7-8 ปีที่ใช้กันทุกวันที่จะอธิบายข้างล่าง

ทำไมปฏิทินเอธิโอเปียช้ากว่า 7 ปี หรือว่า 8 ปีกันแน่?

ถูกทั้งสองตัวเลข แค่คนละช่วงของปีเกรกอเรียน ช่องว่างไม่ได้ตายตัวที่ 7 หรือ 8 แต่เปลี่ยนในวันเดียวของทุกปี คือวันขึ้นปีใหม่เอธิโอเปีย

• ตั้งแต่ 1 มกราคม ถึง 10 (หรือ 11) กันยายน ตามปฏิทินเกรกอเรียน: ปีเอธิโอเปียช้ากว่าปีเกรกอเรียน 8 ปี
• ตั้งแต่ 11 (หรือ 12) กันยายน ถึง 31 ธันวาคม: ปีเอธิโอเปียช้ากว่า 7 ปี เพราะปฏิทินเอธิโอเปียขึ้นปีใหม่ไปแล้ว แต่ปีเกรกอเรียนยังไม่ขึ้น

เพราะหนิในแปดเดือนครึ่งแรกของปีเกรกอเรียน ให้ลบ 8 จะได้ปีเอธิโอเปีย พอผ่านวันปีใหม่เอธิโอเปียในเดือนกันยายนแล้ว ให้ลบ 7 หนิแหละคือเหตุที่บทความภาษาอังกฤษแหลงไม่ตรงกันว่า 'ช้ากว่า 7 ปี' หรือ 'ช้ากว่า 8 ปี' ทั้งสองแบบกำลังอธิบายระบบเดียวกันแค่คนละช่วงของปี แล้วไม่มีแบบไหนผิด

ช่องว่างหนิมาจากไส?

ความต่างย้อนไปได้ถึงการคำนวณสองครั้งที่ห่างกันหลายร้อยปี ของเหตุการณ์เดียวกัน: การแจ้งข่าว (Annunciation) ซึ่งทั้งสองธรรมเนียมใช้เป็นจุดเริ่มต้นของการนับศักราชแบบคริสต์ศักราช

• คริสตจักรออร์โธดอกซ์เอธิโอเปียใช้การคำนวณของอันนิอานุส พระชาวอเล็กซานเดรีย เมื่อต้นศตวรรษที่ 5
• คริสต์ศาสนาฝั่งตะวันตกใช้อีกการคำนวณหนึ่งของพระไดโอนีซิอุส เอ็กซิกุอุส ในศตวรรษที่ 6 ซึ่งเป็นฐานของปฏิทินเกรกอเรียนแล้วปฏิทินจูเลียนก่อนหน้า ที่ใช้กันทั่วโลกทุกวันหนิ

อันนิอานุสกับไดโอนีซิอุส เอ็กซิกุอุส วางเหตุการณ์อ้างอิงเดียวกันไว้ห่างกันหลายปีบนเส้นเวลาของแต่ละคน ปฏิทินของคริสตจักรเอธิโอเปียใช้การคำนวณของอันนิอานุส ส่วนปฏิทินที่กลายเป็นมาตรฐานสากลใช้ของไดโอนีซิอุส ความต่างหนิที่ส่งต่อกันมากว่าพันปีคือที่มาทั้งหมดของช่องว่าง เป็นข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ว่าปฏิทินโบสถ์สองแบบถูกคำนวณมาพรือ ไม่ใช่เรื่องเอาความเชื่อทางศาสนามาชั่งกัน

ปีใหม่เอธิโอเปีย (เอ็นคุตาตาช) ตรงกับวันไหร?

ปีใหม่เอธิโอเปีย เรียกว่าเอ็นคุตาตาช ตรงกับวันที่ 11 กันยายนตามปฏิทินเกรกอเรียนเกือบทุกปี ในปีเกรกอเรียนที่อยู่ก่อนปีอธิกสุรทินเกรกอเรียนพอดี จะเลื่อนไปหนึ่งวันเป็น 12 กันยายน เพราะตำแหน่งวันพิเศษของสองปฏิทินไม่ตรงกัน

เอ็นคุตาตาชในภาษาอัมฮาริกแปลว่า 'ของขวัญเป็นเพชรพลอย' ตามธรรมเนียมเอธิโอเปีย ชื่อหนิผูกกับตอนที่ราชินีแห่งชีบาเสด็จหลบจากเยรูซาเล็ม แล้วว่ากันว่าข้าราชบริพารต้อนรับพระนางหลบบ้านด้วยเพชรพลอย วันหยุดนี้คือวันหมดฤดูฝน ฉลองกันด้วยเสื้อผ้าใหม่ ดอกไม้ พิธีในโบสถ์ แล้วกินข้าวพร้อมหน้าครอบครัว คล้าย ๆ งานปีใหม่ที่อื่น แค่คนละวัน

'เวลาเอธิโอเปีย' คือเวลาไหร?

นอกจากปฏิทิน เอธิโอเปียยังมีวิธีนับชั่วโมงในชีวิตประจำวันเป็นของตัวเอง เวลามาตรฐานในเอธิโอเปีย (เวลาแอฟริกาตะวันออก UTC+3) ใช้กับเที่ยวบิน ตารางเวลาทางการ แล้วงานธุรกิจระหว่างประเทศ แต่เวลาแหลงกันทั่วไป คนเอธิโอเปียนักนับชั่วโมงของวันจากตอนฟ้าสาง ไม่ใช่จากเที่ยงคืน

เพราะเอธิโอเปียอยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตร พระอาทิตย์ขึ้นแล้วตกใกล้ ๆ 6:00 น. กับ 18:00 น. ทั้งปี แทบไม่เปลี่ยนตามฤดู ความนิ่งหนิแหละที่ทำให้นาฬิกาแบบนับจากฟ้าสางใช้ได้จริง: ตอนฟ้าสางนับเป็นจุดเริ่มรอบ 12 ชั่วโมงใหม่ เรียกว่า 12:00 ตามเวลาเอธิโอเปีย แล้วนับชั่วโมงขึ้นไปจากตรงนั้น

แปลงเวลาเอธิโอเปียเป็นเวลามาตรฐานพรือ

• บวก 6 ชั่วโมงกับเวลาเอธิโอเปีย จะได้เวลามาตรฐาน (EAT)
• ลบ 6 ชั่วโมงจากเวลามาตรฐาน (EAT) จะได้เวลาเอธิโอเปีย
• 1:00 เอธิโอเปีย (เช้า) = 7:00 น. EAT
• 3:00 เอธิโอเปีย (กลางวัน) = 9:00 น. EAT
• 6:00 เอธิโอเปีย (กลางวัน) = 12:00 น. เที่ยงวัน EAT
• 12:00 เอธิโอเปีย (โพล้เพล้) = 6:00 น. ตอนเย็น (18:00) EAT
• 1:00 เอธิโอเปีย (ค่ำ) = 7:00 น. ตอนค่ำ (19:00) EAT

ทำไมเรื่องหนิสำคัญกับวันที่ แผนนัด แล้วการแหลงจา?

สำหรับใครกะตามที่กำลังทำความรู้จักกับคนเอธิโอเปีย รวมถึงบนแพลตฟอร์มอย่าง Amarbis ที่แมตช์มักเริ่มจากคนละประเทศคนละบริบทจริง ๆ เรื่องหนิไม่ใช่แค่เกร็ดความรู้ วันเกิด วันครบรอบ แล้ววันหยุดอาจบอกเป็นปฏิทินเอธิโอเปีย อายุหรือปีเกิดที่แลแล้ว 'อ่อนกว่า 7 ปี' อาจเป็นเพราะคำนวณจากปฏิทินคนละแบบ ไม่ใช่ความผิดพลาด แล้วเวลาที่แหลงถึงกันอาจเป็นเวลาเอธิโอเปีย ไม่ใช่นาฬิกา 24 ชั่วโมงแบบที่อื่นใช้

ไม่ต้องท่องตารางแปลงเวลาเลย แค่รู้ไว้ว่ามีสองระบบ ทั้งสองยังใช้กันจริง แล้วสลับกันใช้ไม่ได้ถ้าไม่คิดเลขแบบข้างบนก่อน

ปฏิทินกับเวลาเอธิโอเปีย: ตอบสั้น ๆ

1. ปฏิทินเอธิโอเปียมีกี่เดือน? สิบสามเดือน: สิบสองเดือนเดือนละ 30 วัน บวกปากูเมน (5 หรือ 6 วัน)
2. เอธิโอเปียช้ากว่า 7 หรือ 8 ปี? ทั้งสองแบบ แล้วแต่วันที่ ช้ากว่า 8 ปีตั้งแต่มกราคมถึงต้นกันยายน ช้ากว่า 7 ปีตั้งแต่กลางกันยายนถึงธันวาคม
3. ปีใหม่เอธิโอเปียคือวันไหร? 11 กันยายนเกือบทุกปี 12 กันยายนในปีที่อยู่ก่อนปีอธิกสุรทินเกรกอเรียน
4. เวลาเอธิโอเปียนับจากไหร? รอบ 12 ชั่วโมงที่เริ่มตอนฟ้าสาง ประมาณ 6:00 น. แล้ว 18:00 น. ตามเวลามาตรฐาน
5. แปลงเวลาเอธิโอเปียเป็นเวลามาตรฐานพรือ? บวก 6 ชั่วโมง (หรือลบ 6 ชั่วโมงถ้าจะแปลงกลับ)